ZIELONE WROTA

SOO - Puszcza Białowieska

Obszar obejmuje polską część Puszczy Białowieskiej w granicach zwartego kompleksu leśnego. Dużej mozaikowości i różnorodności siedlisk odpowiada wysoki stopień różnorodności biologicznej oraz duży udział starodrzewów i drzewostanów naturalnych. To najmniej przekształcony przez człowieka kompleks lasu niżowego w Europie.


 

Grąd w Puszczy Białowieskiej

 

 

 

 

NAZWA SOO:PUSZCZA BIAŁOWIESKA
KOD OBSZARU: PLC200004
POWIERZCHNIA: 62942 ha

 

 

 

 

 

 

 

OGÓLNA CHRAKTERYSTYKA OBSZARU  PUSZCZA BIAŁOWISKA


OPIS OBSZARU

Obszar obejmuje polską część Puszczy Białowieskiej w granicach zwartego kompleksu leśnego. Dominujący i najbardziej typowy krajobraz tego obszaru stanowią płaskie równiny gliniastej moreny dennej (40,5% powierzchni, 145-165 m n.p.m.), gdzie przeważają gleby brunatne, płowe i opadowo-glejowe, pokryte lasami liściastymi, głównie grądami. Silny związek przestrzenny z łęgami i torfowiskami jest przyczyną przewagi wilgotnych lasów grądowych. Dużej mozaikowości i różnorodności siedlisk odpowiada wysoki stopień różnorodności biologicznej oraz duży udział starodrzewów i drzewostanów naturalnych.    17,5% pow. tworzą lasy łęgowe, głównie jesionowo-olszowe, zajmujące podmokłe dolinki z czarnymi ziemiami, glebami murszowymi i glejowymi, z okresowym lub stałym ciekiem. Większe płaty łęgów znajdują się we wszystkich większych dolinach rzecznych: Narewki, Hwoźnej, Łutowni, Leśnej. Zatorfione fragmenty dolin rzecznych oraz zabagnione obniżenia terenu, o genezie wytopiskowej, stanowią siedliska subborealnych świerczyn na torfie, brzezin bagiennych oraz bagiennych lasów sosnowo-brzozowych i olsów. Wylesione i użytkowane rolniczo fragmenty dolin rzecznych i innych podtopionych obniżeń są obecnie pokryte szuwarami trzcinowymi i turzycowymi, łąkami wilgotnymi i ziołoroślami, rzadziej łąkami kośnymi. Wzdłuż dawnych koryt rzecznych i starorzeczy występują zaroślowe zbiorowiska wierzbowe. Krajobrazy grądów ciepłolubnych i borów mieszanych, na piaszczysto-żwirowych wzgórzach i falistych terenach moreny ablacyjnej, stanowią drugą co do wielkości jednostkę krajobrazową w Puszczy (30,7% pow.). Są to obszary wododziałowe (160-190 m n.p.m.), wyniesione przeciętnie 10-15 m ponad przyległe tereny moreny dennej. Obszary te charakteryzuje dominacja mezotroficznych odmian gleb brunatnoziemnych przy znaczącej obecności gleb bielicoziemnych. Głębokie zaleganie wód gruntowych i stosunkowo niewielkie zróżnicowanie warunków siedliskowych jest powodem znacznej homogeniczności krajobrazów. Występują tu również reliktowych odmiany eutroficznych grądów wysokich i świetlistych dąbrów.
Zbiorowiska leśne charakteryzuje występowanie bogatej i oryginalnej flory. Na obrzeżach lasów i terenach otwartych są obecne murawy kserotermiczne z zespołami rzadkich i chronionych gatunków roślin. Są to krajobrazy stosunkowo najbardziej przekształcone w Puszczy. Towarzyszy im rozbudowana sieć komunikacyjna, obecność nasypów drogowych i kolejki leśnej oraz żwirowni. Obszary te cechuje najmniejszy udział starodrzewów i jednocześnie największa powierzchnia drzewostanów zmienionych. Oligotroficzne krajobrazy borów sosnowych na równinach piasków eolicznych i wydmach tworzą niewielkie płaty w obrębie wysoczyzn morenowych (11,3% pow.). Największą powierzchnię zajmują wilgotne bory czernicowe z glebami bielicowymi i glejobielicami. Na siedliskach świeżych i na wydmach występują sosnowe bory brusznicowe, sporadycznie bory chrobotkowe. W obniżeniach międzywydmowych i w nieckach deflacyjnych z płytkimi torfami wysokimi, obecne są bory bagienne, rzadziej bezleśne torfowiska wysokie.

 

Klasy siedlisk

% pokrycia

 

 

grunty orne

2,00 %

lasy iglaste

25,00 %

lasy liściaste

46,00 %

lasy mieszane

22,00 %

łąki i pastwiska

4,00 %

złożone systemy upraw i działek

1,00 %

Suma pokrycia siedlisk

100,00 %

 


WARTOŚĆ PRZYRODNICZA I ZNACZENIE

Ostoja ptasia o randze  europejskiej E 31. Obejmuje Białowieski Rezerwat Biosfery. Gniazduje tu około 240 gatunków ptaków.  Kompleks Puszczy Białowieskiej stanowi relikt pierwotnych krajobrazów leśnych na staroglacjalnych wysoczyznach morenowych, które dominowały w przeszłości na Nizinach Środkowopolskich i Północnopodlaskich. Jest to typ lasu niżowego właściwego dla strefy borealno-nemoralnej. W stosunku do innych obszarów leśnych Polski  i Europy, puszczański i reliktowy charakter lasów podkreśla znaczny udział drzewostanów ponad stuletnich naturalnego pochodzenia, o zróżnicowanej strukturze warstwowej. Około 80 % obszaru zajmują rodzaje siedlisk leśnych ujęte w załączniku I Dyrektywy Siedliskowej. Stwierdzono tu również płaty nieleśnych rodzajów siedlisk z tego załącznika. Łącznie stwierdzono tu 17 rodzajów siedlisk z załącznika I. Duży udział drzew starych i martwego drewna jest powodem występowania bogatej fauny bezkręgowców, zwłaszcza owadów saproksylicznych. Znaczna liczba tych gatunków należy do rzadkich w skali całej Europy. Dla niektórych gatunków bezkręgowców (np. Boros schneideri, Buprestis splendens, Phryganophilus ruficollis, Pytho kolwensis, Rhysodes sulcatus, Vertigo moulinsiana) Puszcza jest jedynym lub jednym z niewielu aktualnie potwierdzonych miejsc występowania w Polsce. Spośród gatunków zwierząt umieszczonych na II załączniku Dyrektywy Siedliskowej występują tu aż  38 gatunków. Bardzo dobrze jest reprezentowana fauna ssaków, która obejmuje łącznie 58 gatunków (72% fauny Polski niżowej). Puszcza ma istotne znaczenie dla ochrony dużych drapieżników - wilka i rysia. Jest także najważniejszą w Polsce ostoją żubra. Najnowszy katalog fauny puszczańskiej zawiera prawie 11 000 gatunków (40 % gatunków krajowych). Szacuje się, że jest to około połowy wszystkich potencjalnych gatunków zwierząt w Puszczy. Flora roślin naczyniowych, która należy do najlepiej poznanych i jej lista jest prawie kompletna, liczy prawie 1020 gatunków. Stanowi to połowę gatunków roślin naczyniowych Polski niżowej. Spośród nich 6 gatunków roślin znajduje się na II załączniku Dyrektywy Siedliskowej. Występują tu stanowiska kilkunastu gatunków storczykowatych i innych zagrożonych gatunków roślin. Ponadto stwierdzono obecność 325 gat. porostów, ok. 260 gat. mchów i 1200 gat. grzybów wielkoowocnikowych.   Indywidualność przyrodnicza Puszczy Białowieskiej, jej znaczenie w zachowaniu różnorodności biologicznej oraz znaczenie jako obszaru badań modelowych nad funkcjonowaniem naturalnych ekosystemów leśnych, znalazły uznanie m.in. w powołaniu "Rezerwatu Biosfery" obejmującym obszar Białowieskiego Parku Narodowego oraz w ustanowieniu w 1992 r. pierwszego w Europie transgranicznego "Obiektu Dziedzictwa Światowego" (obejmującego teren BPN oraz przyległego rezerwatu ścisłego Białoruskiego Państwowego Parku Narodowego "Bielowieżskaja Puszcza"). Występują co najmniej 44 gatunki ptaków z Załącznika I Dyrektywy Ptasiej, 12 gatunków  z Polskiej Czerwonej Księgi (PCK). W okresie lęgowym obszar zasiedla: muchołówka białoszyja, - powyżej 50% populacji krajowej (C6), orzełek włochaty (PCK) - powyżej 50% populacji krajowej (C6), dzięcioł białogrzbiety (PCK) - 15%-40% populacji krajowej (C6), lelek - 6%-25% populacji krajowej (C6), sóweczka (PCK) - 15% populacji krajowej (C6), dzięcioł trójpalczasty (PCK) i muchołówka mała - powyżej 10% populacji krajowej (C6), dzięcioł średni - powyżej 7% populacji krajowej (C6), trzmielojad - 4%-8% populacji krajowej (C6), jarząbek - powyżej 4% populacji krajowej (C6), bocian czarny i orlik krzykliwy (PCK) - 3%-4% populacji krajowej (C6),  włochatka (PCK) - 1%-3% populacji krajowej (C6), błotniak zbożowy (PCK) i gadożer (PCK) - powyżej 1% populacji krajowej, dubelt (PCK), dzięcioł czarny, dzięcioł zielonosiwy, kropiatka, puchacz (PCK), samotnik, słonka i sowa błotna (PCK) -  co najmniej 1%  populacji krajowej (C3 i C6); w stosunkowo wysokim zagęszczeniu (C7) występują: błotniak łąkowy, bocian biały, cietrzew (PCK), derkacz i żuraw. 


ZAGROŻENIA
Zagrożenie dla naturalnego charakteru lasów mogą stanowić pewne formy gospodarki leśnej, chociaż czynnik ten, w obecnych uwarunkowaniach, związanych z udoskonaleniem metod hodowli lasu i naciskiem środowisk naukowych, należy do malejących. Stałe zagrożenie dla lasów w dolinie rzeki Leśnej jest związane z nieuporządkowaną gospodarką wodno-ściekową w zlewni, znajdującej się poza granicami Puszczy. Zagrożeniem dla zachodniego skraju Puszczy jest również urbanizacja.

 

STATUS OCHRONY
Obszar w większości położony na terenie Obszar Chronionego Krajobrazu Puszcza Białowieska (83 242,41 ha; 1993) z 20 rezerwatami przyrody: Berezowo (115,4 ha; 1995), Dębowy Grąd (100,2 ha; 1985), Dolina Waliczówki (44,8 ha; 1995), Głęboki Kąt (40,3 ha;1979), Gnilec (37,2 ha; 1995), Kozłowe Borki (247,0 ha; 1995), Krajobrazowy im. prof. Wł. Szafera (1356,9 ha; 1969), Lipiny (24,5 ha; 1962), Michnówka (85,9 ha; 1979), Nieznanowo (27,5 ha; 1974), Olszanka Myśliszcze (278,3 ha; 1995), Podcerkwa (228,09 ha; 1995), Podolany (15,1 ha; 1995), Pogorzelce (6.2 ha; 1974), Przewłoka (78,4 ha; 1995), Siemianówka (224,5 ha; 1995), Sitki (34,1 ha; 1979), Starzyna (370,1 ha; 1979), Szczekotowo (36,4 ha; 1979), Wysokie Bagno (78,5 ha; 1979); niewielki fragment na terenie Obszaru Chronionego Krajobrazu Doliny Narwi (34 809 ha; 1986). Obszar obejmuje także Białowieski Park Narodowy (10 502,0 ha; 1947).   Większość obszaru położona na terenie Leśnego Kompleksu Promocyjnego Lasy Puszczy Białowieskiej (50 778,8 ha). Część obszaru znajdująca się w granicach Białowieskiego Parku Narodowego została uznana za Rezerwat Biosfery (1977) i Obiekt Dziedzictwa Światowego UNESCO (1979). 

STRUKTURA WŁASNOŚCI

Większość terenu jest własnością Skarbu Państwa.

Wpływy i działalność człowieka na terenie obszaru

 

kod

Nazwa

intensywność

% obszaru

wpływ

 

 

 

 

 

140

Wypas

C

 

-

160

Gospodarka leśna - ogólnie

B

 

0

170

Hodowla zwierząt

C

 

0

171

karmienie inwentarza

C

 

-

230

Polowanie

B

 

0

300

Wydobywanie piasku i żwiru

C

 

-

400

Tereny zurbanizowane, tereny zamieszkane

B

 

0

403

zabudowa rozproszona

C

 

0

420

Odpady, ścieki

B

 

-

421

pozbywanie się odpadów z gospodarstw domowych

C

 

-

501

ścieżki, szlaki piesze, szlaki rowerowe

B

 

0

600

Infrastruktura sportowa i rekreacyjna

C

 

0

610

Ośrodki edukacyjne

C

 

+

620

Sporty i różne formy czynnego wypoczynku, uprawiane w plenerze

B

 

0

701

zanieczyszczenia wód

B

 

-

702

zanieczyszczenie powietrza

C

 

-

710

Uciążliwy hałas

C

 

-

720

Wydeptywanie, nadmierne użytkowanie

C

 

-

800

Zasypywanie terenu, melioracje i osuszanie - ogólnie

C

 

-

944

sztorm, cyklon

B

 

0

954

inwazja gatunku

C

 

-

966

antagonizm ze zwierzętami introdukowanymi

C

 

-

976

szkody wyrządzane przez zwierzynę łowną

B

 

-

 

Oznaczenia:
A: silny wpływ
B: Średni wpływ
C: niewielki wpływ
+ dodatni wpływ działalności
0 wpływ neutralny
- wpływ negatywny

 

INFORMACJE PRZYRODNICZE OBSZARU PUSZCZA BIAŁOWIESKA:


TYPY SIEDLISK ORAZ GATUNKI ROŚLIN I ZWIERZAT WYMIENIONE W ZAŁĄCZNIKU II DYREKTYWY RADY:

 

Oznaczenia:


Pokrycie – oznaczenie jaki % powierzchni Obszaru jest pokryty przez dane siedlisko
Reprezentacja – na ile typowo wykształcone jest dane siedlisko
A: doskonała, B: dobra, C: znacząca lecz o wyraźnych odkształceniach od typu
Obszar względny – %-owy udział siedliska w całkowitej powierzchni tego typu siedliska w Polsce
A: > 15 -100 %, B: > 2 -15 %, C: > 0 -2 %
Stan zachowania – stan zachowania struktury i funkcji siedliska oraz możliwości jego regeneracji w przypadku zniekształcenia
A: doskonałe zachowanie, B: dobre zachowanie, C: zachowanie w średnim lub zubożałym stanie
Ocena ogólna – wypadkowa ww. kryteriów
A: znakomita, B: dobra, C: znacząca

 

SIEDLISKA

Lp

Kod

Nazwa siedliska

Znaczenie obszaru dla siedliska

Pokrycie [%]

Reprezentacja

Obszar względny

Stan zachowania

Ocena ogólna

1

9170

grąd środkowoeuropejski

63.05%

A

B

A

A

2

91E0

lasy łęgowe i nadrzeczne zarośla wierzbowe

12.1%

A

B

A

A

3

91D0

bory i lasy bagienne

4.35%

A

B

A

A

4

7140

torfowiska przejściowe i trzęsawiska

0.8%

A

C

A

A

5

91I0

świetlista dąbrowa subkontynentalna

0.4%

A

C

B

B

6

7110

torfowiska wysokie z roślinnością torfotwórczą (żywe)

0.25%

A

C

A

A

7

6410

zmiennowilgotne łąki trzęślicowe

0.2%

A

C

B

B

8

7230

torfowiska alkaliczne

0.2%

A

C

C

C

9

6510

niżowe i górskie łąki użytkowane ekstensywnie

0.1%

B

C

C

C

10

91F0

łęgowe lasy dębowo-wiązowo-jesionowe

0.1%

A

C

A

A

11

3150

starorzecza i inne naturalne, eutroficzne zbiorniki wodne

0.05%

B

C

B

C

12

3160

naturalne, dystroficzne zbiorniki wodne

0.02%

A

C

A

A

13

3270

zalewane muliste brzegi rzek

0.01%

B

C

B

C

14

4030

suche wrzosowiska

0.01%

D

 

 

 

15

6120

suche, śródlądowe murawy napiaskowe (Koelerion glaucae)

0.01%

D

 

 

 

16

6210

murawy kserotermiczne (priorytetowe są tylko murawy z istotnymi stanowiskami storczyków)

0.01%

D

 

 

 

17

6230

górskie i niżowe murawy bliźniczkowe (dotyczy płatów stosunkowo bogatych florystycznie)

0.01%

D

 

 

 

Oznaczenia:


Liczebność - wielkość populacji gatunku i jej udział w całkowitej populacji krajowej; A: 15-100%, B: 2-15%, C: 0-2%, D: nieistotna

Stan zachowania – stopień zachowania cech siedliska ważnych dla gatunku i możliwości ich  regeneracji w przypadku zniekształcenia; A: doskonałe zachowanie, B: dobre zachowanie, C: przeciętny lub zubożały stopień zachowania

Izolacja - stopień izolacji populacji występującej na danym obszarze w stosunku do naturalnego zasięgu tego gatunku; A: populacja prawie izolowana, B: nie izolowana, ale na peryferiach zasięgu gatunku, C: nie izolowana, w obrębie rozległego obszaru występowania gatunku

Ocena ogólna – wypadkowa ww. kryteriów
A: znakomita, B: dobra, C: znacząca


ROŚLINY

Lp

Kod

Nazwa gatunku

Znaczenie obszaru dla gatunku

Liczebność

Stan zachowania

Izolacja

Ocena ogólna

1

1437

leniec bezpodkwiatkowy

C

B

C

B

2

1903

lipiennik Loesela

D

 

 

 

3

1902

obuwik pospolity

D

 

 

 

4

1939

rzepik szczeciniasty

A

B

B

A

5

1477

sasanka otwarta

C

B

C

C

6

1528

skalnica torfowiskowa

C

A

C

B

 

 


BEZKRĘGOWCE

Lp

Kod

Nazwa gatunku

Znaczenie obszaru dla gatunku

Liczebność

Stan zachowania

Izolacja

Ocena ogólna

1

1085

bogatek wspaniały

A

A

A

A

2

4038

czerwończyk fioletek

D

 

 

 

3

1060

czerwończyk nieparek

C

A

C

A

4

1083

jelonek rogacz

D

 

 

 

5

1088

kozioróg dębosz

D

 

 

 

6

1082

kreślinek

D

 

 

 

7

1084

pachnica dębowa

C

A

A

A

8

4021

Phryganophilus ruficollis

A

A

A

A

9

1081

pływak szerokobrzegi

D

 

 

 

10

1016

poczwarówka jajowata

A

A

A

A

11

1015

poczwarówka zmienna

D

 

 

 

12

1014

poczwarówka zwężona

D

 

 

 

13

1924

pogrzybnica

A

A

B

A

14

1920

ponurek Schneidera

A

A

A

A

15

1065

przeplatka aurinia

B

A

A

A

16

1052

przeplatka maturna

A

A

A

A

17

1925

rozmiazg kolweński

A

A

B

A

18

1071

strzępotek edypus

D

 

 

 

19

4030

szlaczkoń szafraniec

B

C

C

B

20

1923

średzinka

D

 

 

 

21

1037

trzepla zielona

C

A

C

A

22

4026

zagłębek bruzdkowany

A

A

A

A

23

1042

zalotka większa

C

A

C

A

24

4056

zatoczek łamliwy

C

B

C

C

25

1086

zgniotek cynobrowy

A

A

A

A

 

 

RYBY

Lp

Kod

Nazwa gatunku

Znaczenie obszaru dla gatunku

Liczebność

Stan zachowania

Izolacja

Ocena ogólna

1

1149

koza

D

 

 

 

2

2484

minóg ukraiński

C

A

C

A

3

1145

piskorz

D

 

 

 

4

1134

różanka

D

 

 

 

 


PŁAZY I GADY

Lp

Kod

Nazwa gatunku

Znaczenie obszaru dla gatunku

Liczebność

Stan zachowania

Izolacja

Ocena ogólna

1

1188

kumak nizinny

D

 

 

 

2

1166

traszka grzebieniasta

D

 

 

 

3

1220

żółw błotny

C

B

A

B

 


SSAKI

Lp

Kod

Nazwa gatunku

Znaczenie obszaru dla gatunku

Liczebność

Stan zachowania

Izolacja

Ocena ogólna

1

1337

bóbr europejski

C

A

C

A

2

1308

mopek

C

A

C

A

3

1361

ryś

B

A

B

A

4

1352

wilk

B

A

C

A

5

1355

wydra

C

A

C

A

6

2647

żubr

A

A

A

A


 

Materiały pochodzą ze stron internetowych Ministerstwa Ochrony Środowiska oraz Podlaskiego Urzędu Wojewódzkiego w Białymstoku.