ZIELONE WROTA

Ptasia ostoja. Stawy Dojlidzkie.

Stawy Dojlidzie są prawdziwą perłą przyrody okolic Białegostoku (ryc. 24, 25, 26). Ich znaczenie jako ostoi ptaków daleko wykracza poza granice regionu. Trudno wyliczyć wszystkie gatunki ptaków, które gnieżdżą się tu lub zatrzymują na przelotach - jest ich ponad dwieście. Niektóre z nich nie występują nawet w Parkach Narodowych Biebrzańskim i Narwiańskim, słynących przecież z niezwykle bogatej ornitofauny.


Na stawach w Dojlidach wiosną, a zwłaszcza na przelotach jesiennych można spotkać prawie wszystkie ptaki wodno-błotne odwiedzające północno-wschodnią Polskę. Do najrzadszych przybyszów należą bernikla kanadyjska, czapla biała, kormoran, nur czarnoszyi, ohar, tracze i uhla. Często można spotkać różne gatunki kaczek pływających - cyraneczki, cyranki, krakwy, świstuny, rożeńce, płaskonosy i oczywiście krzyżówki, a spośród nurkujących - m.in. czernice, gągoły i głowienki. Odsłonięte jesienią muliste dna niektórych stawów i ich brzegi to doskonałe miejsce żerowania ptaków siewkowatych - batalionów, bekasów kszyków, czajek, rycyków, sieweczek rzecznych i obrożnych, wielu gatunków biegusów (ryc. 62) i brodźców (m.in. krwawodziobych - sound09). W Dojlidach można spotkać wszystkie gatunki perkozów oraz większość gatunków mew i rybitw, nawet tak rzadkie w głębi kraju jak rybitwa białoczelna i wielkodzioba lub mewa mała. Nad stawami polują błotniaki stawowe, czasem rybołowy i bieliki, a niekiedy zajrzy tu nawet młody orzeł przedni.

Wiele z wymienionych gatunków znajduje na podbiałostockich stawach dogodne warunki do wyprowadzenia lęgów. Ewenementem w skali kraju jest gnieżdżenie się łabędzia krzykliwego, perkoza rogatego i rybitwy białoskrzydłej. Ptaki wodno-błotne wykorzystują całą gamę dostępnych tu siedlisk lęgowych. Perkozy zakładają gniazda unoszące się jak tratwy na pływającym kożuchu roślinności (ryc. 63). Nagrzane słońcem, butwiejące części roślin, z których wykonane są ich gniazda zapewniają jajom dodatkowe źródło ciepła. Trzciniaki i trzcinniczki, jak sugerują ich nazwy, gnieżdżą się w szuwarach trzcinowych umieszczając swoje gniazda nad wodą pomiędzy badylami roślin (ryc. 61). Sieweczka rzeczna składa jaja w piaszczystych, wolnych od roślinności miejscach bezpośrednio na ziemi. Ich plamiste skorupki doskonale zlewają się z podłożem - to przykład mimikry, czyli upodobniania się zwierząt do innych gatunków lub do otoczenia. Na cienkich gałązkach brzóz wiszą gniazda remizów przypominające duże, puchate rękawice. W norach wykopanych w skarpach rowów zakłada gniazda zimorodek (ryc. 65).

Wiosną razem z ptakami władanie nad stawami obejmują płazy. Duże, ale płytkie zbiorniki wodne zapewniają miejsce rozrodu chyba wszystkim występującym w regionie gatunkom tej grupy. Można tu spotkać kumaka nizinnego (sound02), ropuchy szarą, zieloną i paskówkę, rzekotkę (sound03), traszki zwyczajną i grzebieniastą, ale najwięcej jest oczywiście żab. Szczególnie rzucają się w oczy żaby moczarowe, występujące tu w olbrzymich ilościach. Samce tego gatunku w okresie godowym przybierają intensywnie niebieskie zabarwienie.

Samce ropuch i żab w okresie godowym są zaślepione przez popęd płciowy, a ich żądze są wówczas tak silne, że próbują zalecać się one nie tylko do samic swoich gatunków, ale także do innych płazów obojga płci, do ryb, a nawet do różnych przedmiotów pływających w wodzie.

Groble ogradzające stawy zmieniają sposób spływu wód w otoczeniu i sprawiają, że niektóre obszary do nich przylegające są stale podtopione i zabagnione. Tam gdzie woda stagnuje przez większą część roku wykształca się szczególny typ lasu - ols (ryc. 27). Nazwa takich lasów bagiennych pochodzi oczywiście od olszy, która niepodzielnie panuje tu w drzewostanie. Drzewa te rosną w olsach na kępach wyniesionych ponad poziom wody. Przestrzeń między kępami zajmuje roślinność szuwarowa, a na kępach u podnóży pni drzew rosną gatunki leśne, miejscami nawet te charakterystyczne dla borów. Często można tu spotkać m.in. psiankę słodkogórz, trującą kuzynkę pomidora i ziemniaka.

Na Stawach Dojlidzkich szczególnie warto:

 

  • wybrać się z lornetką na ptaki
  • podglądać życie płciowe płazów

 

ryc. 24
ryc. 25
ryc. 26
ryc. 27
ryc. 61
ryc. 62

ryc. 63
ryc. 65

 


© Prawa autorskie: Piotr BANASZUK & Dan WOŁKOWYCKI danwolko@pb.bialystok.pl
Kopiowanie bez zgody autorów zabronione