ZIELONE WROTA

Podlasie

Podlasiem od wieków nazywany był długi i wąski pas ziemi ciagnący się od Rajgrodu i jeziora Necko na północy, poprzez bagienne doliny Biebrzy i Narwi, aż po dzisiejsze tereny województwa lubelskiego, miejscowości Międzyrzec i Parczew na południu. Ów pas ziemi przecinały w poprzek cztery rzeki: Biebrza, Narew, Bug i Krza. Teren dawnego Podlasia znajdujący się w obecnym województwie podlaskim obejmuje północną i środkową część tej historycznej krainy.


Podlasie swoją nazwę wywodzi od faktu, iż był to teren położony tuż przy ziemiach zasiedlonych przez plemiona lechickie, m.in. Mazowszan, zwanych Lachami. "Podlasie" znaczyło mniej więcej tyle, co ziemie leżące "pod Lachami", czyli w bezpośrednim sąsiedztwie terenów mazowieckich.

 

Inna teoria mówi, że nazwa wzięła się od tego, że od zawsze były to tereny "pod lasem". Wynikało to z tego, że był to teren wielkich puszcz, z których obecnie zostały rozczłonkowane fragmenty - Puszcza Białowieska, Knyszyńska i Augustowska, które tworzyły niegdyś wielki kompleks leśny trzebiony przez osadników Mazowieckich od zachodu, a ruskich i litewskich od wschodu. Tak wiec osadnicy zawsze żyli "pod lasem", który w miarę postępującego z czasem osadnictwa zanikał aż do obecego zasięgu.

 

Teren Podlasia był pograniczem osadnictwa mazowieckiego, ruskiego oraz plemion bałtyckich. Od XI wieku Podlasie w większej części należało do Rusi, а w XIV był to obszar sporny pomiędzy Mazowszem a Litwą. W XVI wieku utworzone zostało województwo podlaskie, jako część składowa Wielkiego Księstwa Litewskiego. W 1569 roku województwo zostało wcielone do Korony. Dzieliło się na trzy ziemie: drohicką, mielnicką i bielską. Podczas rozbiorów Podlasie przechodziło z rąk do rąk: północna część – do zaboru pruskiego, а południowa do austriackiego. Po 1807 roku północne Podlasie trafiło do zaboru rosyjskiego. Natomiast część południowa po Kongresie Wiedeńskim w 1815 roku weszła w skład Królestwa Polskiego. W 1915 roku Podlasie znalazło się pod okupacją niemiecką, а do Polski powróciło w 1919 roku. Podczas II wojny światowej teren ten znajdował się zarówno pod okupacją sowiecką (1939 - 1941) jak i niemiecką (1941 - 1944). Po wojnie część Podlasia weszła w skład województwa białostockiego. W 1999 roku utworzono województwo podlaskie, obejmujące zarówno Podlasie (do rzeki Bug), jak i Suwalszczyznę oraz Ziemię Łomżyńską.

 

Niegdysiejsze Podlasie porośnięte borami i nieprzebytymi puszczami, idealnie nadawało się jako schronienie dla łupieżczego plemienia litewsko-pruskiego wymarłych już dziś Jaćwingów, dochodzących w swoich wojennych wyprawach aż do granicy górnej Narwi. Wytępienie tego pogańskiego plemienia wspólnymi siłami Mazowszan i Krzyżaków w XIII wieku sprawiło, że podlaskie puszcze ponownie pozostały niezamieszkane. Wzrost zaludnienia na Mazowszu i Rusi doprowadził do zasiedlenia ich jednak stopniowo w wiekach XIV i XV przez napływających ze wszystkich stron osadników plemion lechickich i ruskich. Tereny w północnej części zasiedlone zostały przez Mazurów, ziemie zachodnie i centralne przez Mazowszan, a południowe i wschodnie przez Rusinów. Z tego względu ziemie podlaskie były terenem spornym między Polską, Litwą, a także Krzyżakami, którym wedle ustaleń sojuszu z Mazowszem należały się pogańskie ziemie pojaćwieskie.

 

Utworzone w 1513 roku województwo podlaskie dzieliło się na ziemię bielską, drohicką i mielnicką, których zasięg terytorialny w większej części znajduje się w obecnym województwie podlaskim, powstałym po reformie administracyjnej w roku 1999.

 

Część dawnego Podlasia wyodrębniona z całego obecnego województwa charakteryzuje się przede wszystkim wielokulturowością, co jest naturalną konsekwencją historii zasiedlenia tych ziem. Podobnie jak u zarania dziejów tereny te zamieszkują na zachodzie potomkowie dawnych Mazowszan, dawnej mazowieckiej katolickiej szlachty zagrodowej, zwanej tez zaściankową, szaraczkową, drążkową lub chodaczkową, co najdobitniej potwierdzają rozgałęzione nazwy miejscowości, należących do rozgałęzionych rodów szlacheckich. Atrakcje turystyczne, jakie podróżnik napotka na swej drodze to przede wszystkim piękne kościoły katolickie, potężne grodziska typu mazowieckiego (np. Tykocin) oraz przyrodnicze perełki w postaci Biebrzańskiego i Narwiańskiego Parku Narodowego.


Na wschodzie omawianego terenu dominuje ludność prawosławna, mieszkająca we wsiach o przepięknie dekorowanej drewnianej zabudowie mającej swoje korzenie w tradycji ludów ruskich. Tutaj atrakcją są drewniane cerkwie oraz najważniejsze w Polsce miejsce kultu prawosławia - Święta Góra Grabarka, cenne kompleksy leśne (np. Puszcza Białowieska z Białowieskim Parkiem Narodowym), malownicze krajobrazy nadbużańskie oraz pradawne słynne grody i miasta, będące dziś zapomnianymi miejscowościami, pominiętymi podczas budowy współczesnych traktów komunikacyjnych (np. Drohiczyn, Mielnik).

Dzisiejsze Podlasie to także stolica regionu - Białystok - centrum administracyjne, kulturalne i oświatowe województwa. Miasto liczące sobie niewiele poniżej 300 tysięcy mieszkańców zawdzięcza swój rozwój rodowi Branickich oraz korzystnemu położeniu po trzecim rozbiorze Polski, dzięki któremu rozwinął się tutaj przemysł włókienniczy. Ostatnie kilka lat przyczyniło się do korzystnego rozwoju i unowocześnienia miasta.

 

Więcej o nadbużańskim Podlasiu czytaj TUTAJ

 

O północnej częśći Podlasia leżącego obecnie w obrębie woj. podlaskiego czytaj TUTAJ a o południowej TUTAJ

 

O Puszczy Białowieskiej - największym kompleksie leśnym Europy, którego część leży na Podlasiu (pozostała część na terytorium Białorusi) - czytaj TUTAJ

 

O dolinie Biebrzy - rzeki granicznej oddzielającej historyczne Podlasie od Suwalszczyzny i Mazowsza - czytaj TUTAJ