ZIELONE WROTA

Suwalszczyzna

Północna część województwa podlaskiego to kraina malowniczych jezior, polodowcowego krajobrazu, czystego środowiska, a także owianych tajemnicą legend o zamieszkujących te tereny ludach bałtyjskich, zatem nie bez przyczyny nazywana jest i lansowana jako "kraina jak baśń". Wszyscy, którzy odwiedzili te okolice zgodnie twierdzą, że jest to jeden z najpiękniejszych zakątków Polski. Dodatkowo, ziemie te są domem litewskiej mniejszości narodowej, w niektórych miejscowościach stanowiącej znakomitą większość mieszkańców. Wskład regionu Suwalszczyzny wchodzi Ziemia Suwalska, Augustowska i Sejneńska.


Centrum litewskiej mniejszości narodowej jest gmina Puńsk. Już w XVI wieku, gdy te tereny były kolonizowane, fundator parafii wymagał, aby proboszcz znał język litewski. Obecnie działają tu szkoły z litewskim językiem nauczania, Dom Kultury Litewskiej ze znajdującymi się w nim zbiorami Muzeum Etnograficznego Józefa Vainy w Puńsku. W resturacji "Sodas" w Puńsku można skosztować specjałów kuchni litewskiej.


Obecna rzeźba terenu Suwalszczyzny została ukształtowana przez lądolód w czasie najmłodszego zlodowacenia. Dzięki pracy lodowca, polegającej na mechanicznym spiętrzaniu, fałdowaniu i rzeźbieniu powierzchni ziemi, powstał ten wyjątkowy pagórkowaty krajobraz, przypominający tereny podgórskie, a charakteryzujący się występowaniem ogromnej ilości jezior oraz głazowisk. Szczególnie widoczne jest to na terenie Suwalskiego Parku Krajobrazowego obejmującego najciekawszą część Suwalszczyzny.


Omawiany teren Suwalszczyzny znany jest także w Polsce jako najzimniejsza część kraju, a położona w najbardziej wysuniętym na północ punkcie Suwalszczyzny miejscowość Wiżajny jest określana mianem "polskiego bieguna zimna" ze względu na najniższe temperatury w kraju i silne wiatry. Ta ostatnia właściwość terenu została przez gminę Wiżajny doskonale wykorzystana - od kilku lat na najwyższym wzniesieniu Suwalszczyzny - Górze Rowelskiej (298,1 m n.p.m.) zainstalowanych jest 6 elektrowni wiatrowych, a w najbliższym czasie ich liczba ma się zwiększyć.


Jeziora polodowcowe na Suwalszczyźnie fascynują swoją historią. Pochodzą one z innego okresu geologicznego niż jeziora mazurskie - stąd inna budowa i wygląd. Znajduje się tu najgłębsze na Niżu Środkowoeuropejskim jezioro Hańcza, a także jezioro Wigry - drugie co do wielkości w Polsce. Przyciągają one co roku tysiące turystów. 
Także głazowiska w obrębie Suwalskiego Parku są atrakcją dla zwiedzających - najpiękniejsze i najrozleglejsze z nich są chronione jako rezerwaty (Głazowisko Bachanowo, Głazowisko Łopuchowo  i rezerwat Rutka). Głazy pochodzą ze Skandynawii, skąd zostały przetransportowane przez lodowiec na południe.
Suwalszczyzna była także ostoją mającego do dziś jeszcze wiele tajemnic ludu Jaćwingów, należącego do ludów bałtyjskich, blisko spokrewnionych z Prusami, władających własnym językiem oraz bardzo bojowo usposobionych, którzy zostali wytępieni wspólnymi siłami wojsk krzyżackich, mazowieckich i ruskich pod koniec XIII w. Ich historię, tradycje, obyczaje można poznać oglądając bogate zbiory Muzeum Okręgowego w Suwałkach, a także zwiedzając rezerwat Cmentarzysko Jacwingów położony niedaleko Suwałk. Ślady tych pramieszkańców Suwalszczyzny turysta odnajdzie także w wielu innych miejscach, szczególnie tam, gdzie warunki naturalne i ukształtowanie terenu sprzyjało zakładaniu grodów obronnych (np. Góra Zamkowa nad jeziorem Szurpiły).
Charakterystyczną formą terenu na Ziemi Augustowskiej są szerokie równiny sandrowe, na których rozsiadła się Puszcza Augustowska. Jest to największy kompleks lasów w województwie i jeden z największych w Polsce. Zajmuje on prawie cały teren Równiny Augustowskiej - jest to ok. 110 tysięcy hektarów. Ponieważ puszcza wyrosła na polach sandrowych, które powstały z wymytego przez wody piasku z topniejącego lodowca, to gleba, na której rośnie, jest słaba i nieurodzajna, co było jedną z przyczyn ocalenia puszczy przed wycinką pod uprawę roli. Z tego też względu najbardziej pospolite są tu bory sosnowe i świerkowo-sosnowe.


Latem warto przyjechac do Augustowa, nazywanego często letnią stolicą Polski, na liczne imprezy plenerowe, sportowe i kulturalne.
Jest to także kraina Kanału Augustowskiego - niezwykłego osiągniecia XIX-wieczniej myśli technicznej.


Na omawianym terenie znajdują się także zabytki innych kultur oprócz litewskiej. Sejny są prężnym ośrodkiem przywracania pamięci o Żydach zamieszkujących niegdyś miasto i przyległe tereny, czym między innymi zajmuje się Fundacja "Pogranicze - sztuk, kultur, narodów" , miejscowość Gabowe Grądy to dawna wieś staroobrzędowców (czyli wyznawców prawosławia niereformowanego), w której do dziś znajduje się ich molenna (świątynia).
Na jeziorze Studzieniczne znajduje się ważne dla katolików sanktuarium Matki Boskiej Studzieniczańskiej, położone na urokliwym grądziku, odwiedzane przez papieża Jana Pawła II.


Na terenach Suwalszczyzny i Ziemi Augustowskiej znajduje się sieć szlaków turystycznych (pieszych, rowerowych, konnych). Bogata jest także oferta kwaterodawców agroturystycznych.

 

Więcej o Ziemi Suwalskiej można się dowiedzieć TUTAJ

O Ziemi Augustowskiej i Sejneńskiej czytaj TUTAJ
Opis doliny Biebrzy - rzeki granicznej oddzielającej Suwalszczyznę od Podlasia i Mazowsza znajdziesz TUTAJ