ZIELONE WROTA

Wschodnie Mazowsze - Ziemia Łomżyńska i Kurpie

Zachodnia cześć woj. podlaskiego to wschodnie krańce Mazowsza. Jest to więc styk krain geograficznych, ale także kultur. Tylko w Łomżyńskiem turysta będzie miał okazję poznać niezwykłe tradycje Kurpiowszczyzny, przejawiające się w architekturze, kuchni, obrzędowości, strojach. Są to także tereny województwa podlaskiego najwcześniej skolonizowane przez osadników mazowieckich, a więc turysta napotka tu na swojej drodze wiele miejscowości - obecnie często sennych wsi - które w "wiekach średnich" pełniły znaczącą rolę jako prężne ośrodki miejskie. Architektura tych terenów jest również godna uwagi, bowiem tutaj jeszcze zachowały się jedyne na Podlasiu, nieliczne przykłady gotyckiego budownictwa i sztuki sakralnej.


Geografia i przyroda


Według podziału geograficznego wzdłuż północno-zachodniej krawędzi Wysoczyzny Kolneńskiej, doliną Narwi koło Łomży oraz wschodnim skłonem wału Czerwonego Boru przebiega granica dzieląca obszar na Europę Zachodnią i Wschodnią. Podział tego terenu wyznaczają dwie rzeki Biebrza i Narew, które tworzą mezoregiony: Kotliny Biebrzańskiej, Doliny Dolnej Narwi oraz Doliny Górnej Narwi. Rozczłonkowują one otaczające je wysoczyzny tworząc kolejne jednostki: Międzyrzecze Łomżyńskie, Wysoczyznę Kolneńską, Wysoczyznę Białostocką i Wysoczyznę Wysokomazowiecką.

 

Międzyrzecze Łomżyńskie stanowi wschodnie podnóże kremowo-moherowego wału Czerwonego Boru. Najwyższym wzniesieniem jest Dębowa Góra (225 m n.p.m.). Na krawędzi wysoczyzny malowniczo górującej nad doliną Narwi położone jest największe miasto regionu – Łomża.  Z Łomży promieniście rozchodzi się sieć dróg przecinających wysoczyznę prowadzących do: Zambrowa, Ostrowi Mazowieckiej, Ostrołęki, Nowogrodu.
Dużą część terenu zajmuje zwarty kompleks lasów Czerwonego Boru. Dominuje tu bór sosnowo-dębowy.


Pomiędzy Międzyrzecem Łomżyńskim a Wysoczyzną Kolneńską rozciąga się Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi , a w krajobrazie przeważają liczne starorzecza, co stwarza również dogodne warunki żerowania licznych ptaków wodno-błotnych.

 

Wysoczyzna Wysokomazowiecka graniczy od północy z Kotliną Biebrzańską, Doliną Górnej Narwi od wschodu i kompleksem lasów czerwonego Boru od zachodu. Jest to region typowo rolniczy. Kiedyś zamieszkane przez szlachtę drobnozagrodową. Główne rzeki to Ślina i Gać w niektórych odcinkach płyną bardzo malowniczymi zakolami. Brakuje tu większych kompleksów leśnych. Jedynym miastem jest Tykocin nad Narwią – bardzo malownicze miasteczko z wieloma atrakcjami turystycznymi, przede wszystkim o bogatych tradycjach kultury żydowskiej.

 

Wysoczyzna Kolneńska – wyodrębniony region ograniczony od południa Doliną Dolnej Narwi i Kotliną Biebrzańską od wschodu. Najmłodszym miastem regionu jest Jedwabne z zagadkową i trudną historią ostatnich dziesięcioleci. Na wschodnim skraju Wysoczyzny położona jest Wizna, jeden z najstarszych grodów Mazowsza - obecnie wieś. Bogata historia miejscowości, ale również bogata przyroda okolicznych bagien zapraszają do wypoczynku. Główne atrakcje przyrodnicze to: Bagno Wizna, rezerwaty Bagno Wizna I i II, dolina Łojewka i sama rzeka Łojewek.

 

Kurpie


Jest to teren położony w trzech województwach, ograniczony od wschodu rzeką Pisą, charakteryzujący się - przyrodniczo - bogactwem lasów oraz - kulturowo - niezwykłymi tradycjami jego mieszkańców - Kurpiów, posługujących się specyficzną gwarą kurpiowską oraz kultywujących dawne ludowe tradycje i obrzędy. Sztuka i twórczość ludowa Kurpiów przejawia się przede wszystkim w budownictwie, rzeźbie, zdobnictwie, wycinankarstwie oraz tkactwie. Znane są w całej Polsce wielkanocne palmy kurpiowskie sięgające kilku metrów.
Nazwa dla mieszkańców tych ziem powstała od określenia typowego obuwia noszonego tutaj dawniej, a wykonanego z lipowego łyka.

 

Więcej o Ziemi Łomżyńskiej i Kurpiach można przeczytać TUTAJ

 

O dolinie Biebrzy - rzeki granicznej oddzielającej historyczne Podlasie od Mazowsza - czytaj TUTAJ