ZIELONE WROTA

Flora

Swoistość szaty roślinnej północno-wschodniej Polski uwarunkowana jest odrębnością klimatyczną tego regionu oraz położeniem w strefie przenikania się elementów flory środkowoeuropejskich i północno-wschodnioeuropejskich.


Do elementów środkowoeuropejskich we florze Podlasia można zaliczyć takie gatunki jak: kozłek dwupienny, janowiec ciernisty i barwierski, śliwa tarnina, dąb bezszypułkowy i klon jawor. Nie występują tu, tak powszechne w pozostałej części Polski, buk zwyczajny, modrzew polski, lipa szerokolistna oraz jodła pospolita. Wyraźny jest natomiast duży udział w lasach świerka zwyczajnego – elementu flory północno-wschodniej, tzw. borealnej. Udział innych gatunków borealnych we florze województwa jest znaczny. Są to np.: chamedafne północna, brzoza niska, wierzba lapońska, zimoziół północny, wełnianeczka alpejska, gnidosz królewski, wielosił błękitny, trzcinnik prosty, turzyca kulista i strunowa, gwiazdnica grubolistna i konietlica syberyjska. Wiele z tych roślin związanych jest ze środowiskiem torfowisk.

 

Gnidosz królewski

 

Spośród wszystkich województw Podlasie posiada najwyższy - 12% - udział powierzchni tych ciekawych siedlisk. Mszary i trudnodostępne bagna o specyficznym, zwykle chłodniejszym mikroklimacie, to dogodne miejsca rozwoju roślin z północy, które rozprzestrzeniły się tu w okresie polodowcowym. Torfowiska niskie dominują w dolinach Biebrzy i Narwi, zaś torfowisk wysokich i przejściowych najwięcej występuje na Pojezierzu Suwalskim.
Uwarunkowania historyczne, jak również słaba jakość gleb zajętych przez puszcze, zadecydowały o zachowaniu na Podlasiu rozległych i zwartych kompleksów leśnych – Puszczy Augustowskiej, P. Knyszyńskiej i P. Białowieskiej. Ich dużej naturalności dowodzi znaczny udział gatunków rzadkich i chronionych roślin, grzybów i zwierząt. W sumie lasy pokrywają 29,3% powierzchni województwa.

 

Na florę Podlasia składają się:
ok.1200 gatunków roślin naczyniowych
ok. 280 gatunków mszaków
ok.570 gatunków porostów
liczne, mało poznane, gatunki śluzowców, glonów i bakterii

 

Sosny

 

Spośród drzew dominują sosna i świerk, a następnie: brzoza brodawkowata, olsza czarna, dąb szypułkowy, osika, grab, jesion, lipa drobnolistna, klon zwyczajny i inne. Z krzewów najliczniej reprezentowane są: leszczyna, kruszyna, wierzba szara, uszata i czarniawa, trzmielina zwyczajna i brodawkowata, wiciokrzew suchodrzew, porzeczki, kalina koralowa i wawrzynek wilczełyko.

 

Główne typy roślinności:

 

Lasy i zarośla

Bór chrobotkowy

 


Bory:
bór chrobotkowy

bór brusznicowy
bór trzęślicowy
bór bagienny
bór świerkowy czernicowy
bór świerkowy torfowcowy
las mieszany torfowcowy
trzcinnikowi-świerkowy bór mieszany
dębowo-świerkowy bór mieszany wilgotny
sosnowo-dębowy bór mieszany
trzcinnikowo-sosnowy bór mieszany
osikowo-dębowy bór mieszany wilgotny


 

 

 

 

Lasy liściaste i mieszane:  
Grąd

dąbrowa świetlista
las miodownikowo-grabowy
leszczynowo-świerkowy las mieszany
grąd
las klonowo-lipowy
łęg jesionowo-wiązowy
łęg gwiazdnicowo-olszowy
łęg jesionowo-olszowy
łęg świerkowo-olszowy


 

 

 

 

 

 

 

Olsy:

Ols


ols porzeczkowy
ols torfowcowy
dębniak turzycowy
sosnowo-brzozowy las bagienny
łozowisko (zakrzaczenia wierzbowe)
zakrzaczenia wierzby rokity i brzozy niskiej

 

 

 

 

 

 

 

 

Łęgi nadrzeczne:
Wilkiny nadrzeczne

łęg wierzbowy
łęg topolowy
wikliny nadrzeczne


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Torfowiska wysokie:
Mszar sosnowy

mszar sosnowy
torfowcowi brzozowy las bagienny

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Roślinność wodna
W województwie podlaskim znajduje się 41 zespołów roślinności wodnej. Ich występowanie zależy od różnych czynników m. in. rodzaju zbiornika wodnego lub cieku, ukształtowania dna, chemizmu wód czy stopnia jej czystości. Najwięcej roślinności obserwuje się w obrębie zbiorników eutroficznych (bogatych w substancje pokarmowe) np. Jez. Wigry, zaś najmniej w zbiornikach oligotroficznych np. Jez. Hańcza lub Jez. Białe Wigierskie.

 

Grzybienie białe

Wyróżnić można dwie duże grupy roślinności wodnej – roślin pływających na powierzchni wód i roślinności zakorzenionej w dnie. Do pierwszej grupy zaliczyć można rzęsę wodną i trójrowkową, spirodellę wielokorzeniową i żabiściek pływający. Rośliny zakorzenione są przytwierdzone do dna ale ich niektóre elementy mogą unosić się na powierzchni wody. Białe kwiaty grzybieni białych i żółte kwiaty grążeli zdobią wody spokojnych jezior i wolno płynących rzek. W podobnych środowiskach oraz na sztucznych stawach często widuje się rdestnice, a na dnie płytkich, czystych jezior tworzą się podwodne łąki ramienic. Najbardziej muliste zbiorniki i starorzecza to miejsca występowania osoki aloesowatej, zwanej kaktusem wodnym (ze względu na kolczaste brzegi liści). W płytkich oczkach i rowach rozwija się często zespół okrężnicy bagiennej. Elementem obcym we florze wodnej Podlasia jest moczarka kanadyjska.

 

Rzeka z okrężnicą bagienną (białe kwiaty)

 

Roślinność bagienna
Na Podlasiu występuje 36 zespołów roślinności bagiennej. Zajmuje ona tereny stale wilgotne w dolinach rzek i nad brzegami różnych zbiorników wodnych, między zespołami roślinności wodnej a położonymi dalej od linii wody zakrzaczeniami lub lasami.

 

Turzycowisko


Najbardziej rozpowszechnione i największe powierzchniowo są zespoły trzciny pospolitej i wysokich turzyc np. zaostrzonej, sztywnej czy tunikowej.  Zarastanie przez trzcinę otwartych terenów bagiennych, będących ostoją rzadkich ptaków siewkowych, jest poważnym problemem ochrony fauny w Parkach Narodowych - Narwiańskim i Biebrzańskim.

 

Szuwar mozgi trzcinowej

Do innych pospolitych roślin tworzących szuwary zaliczyć można: pałkę wąsko – i szerokolistną, mozgę trzcinową, mannę mielec i m. jadalną, skrzyp bagienny, jeżogłówkę gałęzistą i tatarak, oczeret jeziorny, kłoć wiechowatą i ponikło błotne.

 

Roślinność torfowiskowa:
Spośród głównych trzech typów torfowisk największe powierzchnie na Podlasiu (i w Polsce również) zajmują torfowiska niskie. Występują one głownie w dolinach rzecznych i kształtowane są przez żyzne wody przepływające przez torfowisko. W wyniku stałego uwodnienia i przy ciągłym rozwoju roślinności, na torfowisku tworzą się pokłady torfu – słabo rozłożonej obumarłej materii organicznej. W zależności od typu roślinności, która go wytworzyła można wyróżnić torf mechowiskowy, turzycowiskowy, szuwarowy lub olsowy.

 

Torfowiska niskie w dolinie Biebrzy

 

Najczęściej torfowiska niskie są porośnięte turzycami lub trawami np. zespołem turzycy obłej lub trzcinnika prostego. W Suwalskim Parku Krajobrazowym występują ciekawe torfowiska źródliskowe tzw. wiszące, usytuowane wzdłuż strumieni wypływających ze stromych zboczy. W Puszczy Knyszyńskiej tworzą się przy źródliskach torfowiska w postaci 2-3 metrowych pagórków torfowych. Ich zbocza porasta często roślinność łęgu jesionowo-olszowego, a tuż przy wysiąkającej wodzie rozwija się zespół rzeżuchy gorzkiej i śledziennicy skrętolistnej.

 

Torfowisko wysokie


Najrzadziej spotykanym typem torfowisk na Podlasiu są torfowiska wysokie – zasilane ubogimi w składniki odżywcze wodami opadowymi. Roślinami dominującymi na tych siedliskach są mchy torfowce, z których wytwarza się specyficzny rodzaj torfu torfowcowego. Niedobór biogenów w podłożu znoszą tylko nieliczne gatunki roślin naczyniowych, takie jak: modrzewnica zwyczajna, wełnianka pochwowata, żurawina błotna i drobnolistkowa, a także rośliny owadożerne: tłustosz oraz rosiczki – okrągłolistna i długolistna.

 

Torfowisko przejściowe

Pośrednim typem torfowiska między t. niskim a t. wysokim jest torfowisko przejściowe. Porastają go najczęściej obok mchów torfowców różne gatunki turzyc: t.nitkowata, t.strunowa czy t. bagienna.

 

Łąki i pastwiska
Na obszarze województwa zanotowano 23 zespoły roślinności łąkowej.  Olbrzymie powierzchnie torfowisk niskich wykorzystywane są na Podlasiu jako łąki i pastwiska. Mniej żyzne to łąki niskoturzycowe z turzycą siwą i mietlicą psią. Bogatsze w składniki odżywcze torfowiska stanowią siedlisko dla wiązówki błotnej i bodziszka błotnego. 

 

Łąka z jaskrami ostrymi

Żyzne siedliska łąk i pastwisk na glebach mineralnych to miejsca występowania takich zespołów roślinnych jak: z. brodawnika jesiennego, z. ostrożnia łąkowego, z. rajgrasu wyniosłego, z. tomki wonnej, z. wyczyńca łąkowego, z. życicy trwałej, z. grzebienicy pospolitej i z. stokrotki pospolitej.