ZIELONE WROTA

Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi

Park obejmuje zachowaną w naturalnym stanie dolinę Narwi na odcinku ok. 16 km. od Bronowa do łomży. Szczególnie charakterystyczną cechą tej części doliny jest jej wysoka strefa krawędziowa. Z malowniczych wzniesień, sięgających 40-50 m nad poziom rzeki, rozciągają się przepiękne widoki na całą dolinę. Wciąż prowadzona jest tu ekstensywna gospodarka rolna, niezbędna dla ochrony niektórych rzadkich gatunków roślin i zwierząt. Na Narwi do dziś funkcjonują ręczne promy, będące atrakcją turystyczną.


Narew

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi
ul. Główna 52, 18-406 Drozdowo
tel. (0-86) 219-20-15  tel./fax (0-86) 219-21-75
e-mail: lpkdn@4lomza.pl
www.lpkdn.4lomza.pl

 

Powstały na podstawie aktu:
Rozporządzenie Nr 4/94 Wojewody Łomżyńskiego z 10.12.1994 r. (Dz. Urz. W.Ł. Nr 11, poz. 99)

 

Gmina, do której należy obiekt:
Łomża, Piątnica, Wizna

 

Cel ochrony:
Ochrona zalewowych terenów doliny Narwi, wyróżniających się występowaniem wielu rzadkich i zagrożonych wyginięciem gatunków roślin i zwierząt oraz unikalnych wartości krajobrazowych. Walory przyrodnicze i krajobrazowe Parku stwarzają również warunki do prowadzenia działalności naukowej i dydaktycznej oraz turystyki kwalifikowanej, a stan czystości środowiska do upowszechniania rozwoju rolnictwa ekologicznego


Położenie:
Łączna powierzchnia objęta ochroną wynosi 19 664 ha, z czego 7353,5 ha stanowi zasadniczą część Parku, a 12 310,5 ha tworzy jego strefę ochronną (otulinę). Park potożony jest w zachodniej części województwa podlaskiego, w powiecie tomżyńskim (gmina Łomża, Piątnica i Wizna). Otulina obejmuje też częściowo gminę Rutki i Zambrów w powiecie zambrowskim. Pod względem fizjograficznym położenie Parku określa się jako pogranicze Niziny Podlaskiej i Niziny Mazowieckiej i obejmuje pięć mezoregionów: pótnocno-wschodnią część Międzyrzecza Łomżyń­skiego, północno-zachodni fragment Wysoczyzny Wysokomazowieckiej, część doliny dolnej Narwi, południowo-zachodni odcinek Kotliny Biebrzańskiej oraz potudniowo-zachodni skton Wysoczyzny Kolneńskiej. Obecny ksztatt doliny Narwi i stopień jej naturalności jest wynikiem zachowania naturalnego biegu rzeki. Na catym odcinku w granicach Parku, Narew półynie nieuregulowanym korytem tworząc liczne meandry i odnogi. O uwilgotnieniu doliny decydują prawie w całości czynniki natu­ralne tj. ilość opadów, poziom wody w górnym odcinku Narwi, jak też jej głównego doptywu - Biebrzy.

 

 

 

Rzeźba terenu i budowa geologiczna:
Rzeźba południowej części Wysoczyzny Kolneńskiej i północnej części Międzyrzecza Łomżyńskiego w granicach Łomżyńskiego Parku Krajobrazowego Doliny Narwi wykazuje duże zróżnicowanie. Występują znaczne różnice wysokości związane z gtęboko wciętą doliną Narwi w obszary wysoczyzn morenowych. W odróżnieniu od większości dolin rzecz­nych dolina Narwi jest formą poligeniczną, u­ksztattowaną pod wpływem wielu czynników. Tworzą ją utwory lodowcowe uformowane podczas topnienia lodowca, pokrywającego ten teren u schytku zlodowacenia środkowopolskiego. W opracowaniach dotyczących procesów rzeźbotwórczych ostro zarysowana dolina Narwi w okolicach Łomży traktowana jest jako część pradoliny Niemen ­Biebrza - Narew - Wista związana genetycznie z odptywem wód top­nieniowych sprzed czota lądolodu zlodowacenia Wisty. Szerokość doliny na obszarze Parku jest znacznie mniejsza niż w górnym i dolnym odcinku rzeki i wynosi 1,5 - 2,0 km. Dno doliny leży na wysokości 99 - 101 m n.p.m. Z obu stron otoczone jest wyniesieniami morenowymi wznoszącymi się 40 - 50 m nad jej poziom. Najwyższe wzgórza w bezpośrednim otoczeniu doliny osiągają 153 m n.p.m. Istotnym krajobrazotwórczym czynnikiem jest duże zróżnicowanie rzeźby stoków. Spotyka się tu w wielu miejscach misy o płaskich dnach, osiągające dtugość 2 - 4 km i szerokość 1,0 - 1,5 km.
Stosunki wodne:
Obiektem hydrologicznym stanowiącym o charakterze i specyfice środowiska przyrodniczego Łomżyńskiego Parku Krajobrazowego Doliny Narwi jest Narew. W granicach Parku znajduje się odcinek doliny Narwi od ujścia rzek Gać i Łojewek na wschodzie, do Łomży i Piątnicy na zachodzie oraz stoki przylegających do doliny wysoczyzn morenowych. Stosunki hydrologiczne panujące w tej części doliny są gtównym czynnikiem decydującym o odrębności krajobrazowej tego terenu. Wyraża się to wytworzeniem mozaikowego uktadu różnorodnych środowisk: wodnego, wodno-lądowego i lądowego, lądowo - bagiennego. Zróżnicowanie klimatyczne przyczynia się do urozmaicenia warunków siedliskowych panujących w dolinie Narwi, a także w obrębie otaczających ją wzgórz morenowych. Kompleksy leśne, reprezentowane gtównie przez las tęgowy, znajdują się u podnóży wzniesień otaczających dolinę Narwi. Tam również znajdują się źródliska i torfowiska źródliskowe - wschodnia część doliny Narwi w obrębie rezerwatu "Wielki Dziat". Jednym z najczęściej spotykanych na tym obszarze typem źródeł są źródła podstokowe. Zasilają one wody dolinne, a ich usytuowanie znajduje się na styku warstw nieprzepuszczalnych i przepuszczalnych. Czynnikiem różnicującym warunki ekologiczne doliny jest zmienność poziomu wód. Wiosenne zalewy pokrywają często catą powierzchnię dna doliny, natomiast w okresach niedoboru wód dochodzi do znacznego przesuszenia terenu. Narew jest typową rzeką nizinną, charakteryzującą się wezbrania­mi marcowymi. Są one wynikiem jednoczesnego topnienia śniegu i utrud­nionego w tym czasie procesu wsiąkania wody w grunt, na skutek jego przemarznięcia. Jest to typowe dla rzek Niżu Środkowopolskiego. Dno doliny Narwi w obrębie Parku jest ptaskie, o niewielkim spadku. Głównymi utworami powierzchniowymi są tutaj piaski rzeczne i mut. W obniżeniach i starorzeczach występują torfy. Oprócz Narwi w granicach Parku znajdują się również dolne odcinki jej dopływów. Głównym prawobrzeżnym doptywem jest Łojewek, uchodzący na potudnie od Bronowa. Rzeka ta, prawie na całej swej dtugości, charakteryzuje się bystrym nurtem. Jej środkowy odcinek ptynie naturalnym korytem - doliną otoczoną wzniesieniami o stromych stokach. Ta część doliny jest znacznie zabagniona - występują tu rozlegte tor­fowiska źródliskowe. Latem, kiedy poziom wody w cieku jest niski, brze­gi wznoszą się miejscami do 1 m nad poziom wody. Są tu więc wspaniate warunki siedliskowe dla bobra. Końcowy odcinek Łojewka to sztucznie wykopane, wyprostowane koryto. Jego ujście do Narwi znajduje się na poziomie 102 m n.p.m. Prawobrzeżnym doptywem Narwi jest także ciek wpadający do Narwicy na południowo - wschodnim skraju Kalinowa. Jego długość przekracza 1,5 km. Największym lewobrzeżnym doptywem Narwi jest rzeka Gać odchodząca ok. 3,5 km na pótnoc od miejscowości Lutostań. W swym dol­ nym biegu, poniżej miejscowości Gać, ptynie uregulowanym korytem. Do Narwi uchodzi na wysokości 98,8 m n.p.m. Prócz cieków, na terenie Parku Krajobrazowego występują również inne obiekty hydrolo­giczne, jak jeziora i sztuczne zbiorniki wodne oraz mokradła. W obrębie dna doliny Narwi występują liczne jeziora zakolowe (starorzecza), które są ostoją dla roślinności wodnej i szuwarowej. Największe ich skupisko znajduje się między Łomżą i Kalinowem. Na wysoczyznach brak jest praktycznie naturalnych zbiorników o statym lustrze wody. Miejscami spotyka się jeziorka i oczka śródpolne. Najwięcej występuje ich na Wysoczyźnie Kolneńskiej. Są to jeziorka bardzo mate, okrągte lub owalne, w lecie często suche. Nie są one zasilane dopływem powierzchniowym, przez co nie ulegają zamuleniu tak szybko jak inne jeziora. Torfowiska szuwarowe potożone są wokót starorzeczy. Występują w warunkach dtugotrwatego zalewu trwającego od 2 do 4 miesięcy. Można spotkać je także wzdłuż brzegów Narwicy i we wschodniej części doliny. Torfowiska olesowe tworzą niewielkie obszary w dolinie rzeki, na wschód od Pniewa. W odróżnieniu od torfowisk szuwarowych, te nie znoszą ciągtych zalewów i nadmiernego podtopienia. Korzystają gtównie z wód wyciekających z poziomów wodonośnych. Na obrzeżach doliny Narwi i jej prawobrzeżnego doptywu usytuowane są torfowiska źródliskowe. Wschodnia część doliny to także dogodne siedlisko dla tęgu jesionowo - olszowego. Ogromną rolę w krajobrazie petnią też obszary zabagnione, które zajmują znaczną część doliny Narwi. Są to mokradta state i okresowe. Mokradta okresowe leżą w obrębie dna doliny Narwi. Związane są z wiosennymi zalewami. Często wezbrania te są bardzo silne, mają charakter katastrofalnych powodzi. Po okresie zalewów nadmiernemu prze­suszeniu terenu przeciwdziata doptyw wód podziemnych z wysocryzny. Mokradta state występują u podnóża stoków przy krawędzi, wzdtuż doliny Narwi i niektórych jej doptywów. W zależności od tego, czy dolny obszar znajduje się w obrębie dtugotrwatych czy sporadycznych zalewów, czy też poza ich zasięgiem, można wyróżnić torfowiska niskie zalewane (szuwarowe i olesowe) oraz torfowiska niskie źródliskowe. Spośród mokradet okresowych występujących w dolinie Narwi zobaczyć można mutowiska oraz namuliska. Każde z nich tworzy specyficzne warunki wzrostu i rozwoju pewnym gatunkom roślin.
Flora:
Zróżnicowana rzeźba terenu, zmienne warunki glebowe, różny stopień uwilgotnienia w sposób zdecydowany różnicują siedliska roślinne. W połączeniu z bardzo zróżnicowanymi, zarówno co do zasięgu jak i okresu występowania, zalewami wiosennymi daje to, na stosunkowo niewielkim obszarze Parku, bardzo szerokie spektrum siedlisk i gatunków - od wodnych po sucholubne. Stwierdza się tutaj występowanie 735 gatunków roślin naczyniowych zebranych w 23 zespołach, zaliczanych do 9 klas fitosocjologicznych. Z tej liczby 23 to gatunki objęte ochroną całkowitą, 9 gatunków chronionych częściowo i 94 gatunki rzadkie. Częścią centralną stanowiącą oś Parku jest rzeka Narew. W jej głównym korycie, starorzeczach i dopływach wyróżnić można typowo wodne zespoły żabiścieku pływającego (na Narwicy) i osoki aloesowatej, a także moczarki kanadyjskiej. Obok nich spoty­ka się zespoły włosienicznika krążkolistnego, rogatka sztywne­go, grążela żółte­go i grzybienia białego. Brzegi Narwi na znacz­nych powierzch­niach pokrywa zes­pół kropidła wod­nego i rzepichy ziemnowodnej. Część doliny w bezpośrednim sąsiedztwie rzeki porastają zbiorowiska szuwarowe, głównie szuwar turzycy zaostrzonej i zespół manny mielec, a w zatorfionych starorzeczach zespół oczeretu jeziornego i skrzypu bagiennego. Na wyniesieniach mineralnych spotyka się murawy napiaskowe z goździkiem kropkowanym i zawciągiem pospolitym. W zespołach napiaskowych dominują trawy: mietlica pospoli­ta, kostrzewa czerwona, tomka wonna, oraz macierzanka piaskowa i przytulia właściwa. U podnóża strefy krawędziowej wykształciły się tęgi i olsy, gdzie drzewostan tworzą olsza czarna Alnus glutinosa z domieszką jesionu Fraxinus i wiązu Ulnus. W rejonie, gdzie występują torfowiska źródliskowe spotyka się łęg jesionowo-olszowy. Jego typowym przedstawicielem jest las w okolicy wsi Pniewo z rezerwatem "Wielki Dział". Zbocza wyniesień porośnięte są roślinnością, której sktad zależy od ekspozycji. Stoki północne porastają zespoły zbliżone do muraw na­piaskowych. Zespół dąbrowy świetlistej z drzewostanem o dominacji dębu szypułkowego i bogatej warstwie krzewów ciepłolubnych spotyka się na wystawach południowych (rezerwat Kalinowo). Najwyższe partie otaczających rzekę wyniesień pokrywa zespół grądu miodownikowego, gdzie dominuje wprowadzona sztucznie sosna, dąb szypułkowy, lipa, grab, a warstwę krzewów tworzy leszczyna. Znaczna część zboczy i stoków po obu stronach Narwi jest pozbawiona lasów i wykorzystana jako pastwiska. Tutaj również zespoły roślinne wykształciły się w zależności od wystawy. Na stokach południowych, tam gdzie gleby są dość zasobne, dominuje zespół tymotki Boehmera i przetacznika kłosowego. Spotyka się też zespół jastrzębca kosmaczka i macierzanki zwyczajnej. Gleby suche, jałowe (w okolicach wsi Krzewo) porastają trawy (kostrzewa, strzęplica siwa), gdzie w domieszce występuje m.in. goździk piaskowy, tyszczec baldachogronowy i traganek piaskowy. Spośród roślin występujących w Parku na szczególną uwagę zasługują przede wszystkim te, które już stanowią rzadkość i objęte są ochroną. Są to: gnieźnik leśny (Neottia nidus - avis), goryczka wąskolist- na (Gentiana pneumonanthe), grążel żótty (Nuphar luteum), kocanki piaskowe (Helichrysum arenarium), konwalia majowa (Convallaria maialis), lilia ztotogtów (Lilium martagon), pierwiosnka lekarska (Primula officinalis), podkolan biały (Plantanthera bifolia), storczyk krwisty (Dactolorhiza incarnata), turówka wonna (Hierochloe odorata), widłak goździsty (Lycopodium clavatum), zawilecwielkokwiatowy (Anemone sylvestris), widłak jałowcowaty (Lycopodium annotinum), pływacz drobny (Utri­cularia minor), naparstnica zwyczajna (Digitalis grandiflora). Wśród roślin rzadkich i zanikających wskutek zmian środowiska występują: bobrek trójlistkowy (Menyanthes trifoliata), borówka bagienna (Vaccinium uligi­nosum), ciemiężyk białokwiatowy (Vincentoxicum hirundinaria), dziu­rawiec skąpolistny (Hypericum mon­tanum), gnidosz btotny (Pedicularis palustris), gorysz siny (Peucedanum cervaria), ligustr pospolity (Ligustrum vulgare), miodunka wąskolistna (Pulmonaria angustifolia), pajęcznica gatęzista (Anthericum ramosum), rutewka orlikolistna (Thalictrum agui­legifolium), rzęsa garbata (Lemna gibba), turówka leśna (Hierochloe australis), wężymord niski (Scorzo­nera humilis), wiązówka bulwkowa (Filipendula vulgaris).

Fauna:
Fauna Parku najliczniej reprezentowana jest przez ptaki. Naturalne siedliska roślinne i ich różnorodność powoduje, że znajduje tu doskonalmiejsce bytowania 180 gatunków, w tym aż 137 to gatunki lęgowe. Wiele spośród nich to gatunki zagro­żone wyginięciem, wpisane do "Pol­skiej Czerwonej Księgi', jak też zna­jdujące się na .Europejskiej Czer­wonej Liście Zwie­rząt Zagrożonych Wyginięciem" w Są to: nur czarnoszyi Gavia arctica, bąk Botaurus stellaris, kania rdzawa Milvus milvu, rybołów Pandion haliaetus, sokół wędrowny Falco peregrinus, sieweczka obrożna Charadrius hiaticula, siewka złota Pluvialis apricaria, biegus zmienny Calidris alpina, batalion Philomachus pugnax, dubelt Gallinago media, kuklik wielki Numenius arguata, mewa mała Larus minutus, rybitwa białoczelna Sterna albitrons, rybitwa białowąsa Chlidonias hybridus, kraska Caracias garrulus, ślepowron Nycticorax nycti­corax, świstun Anas penelope, rożeniec Anas acuta, gągol Bu­cephala clangula, bielik Haliaetus albicilla, błotniak zbożowy Circus cyaneus, błotniak łąkowy Circus pygargus, myszo­łów włochaty Bu­teo lagopus, orlik krzykliwy Aguila pomarina, kropiatka Porzana porzana, rybitwa bialoskrzydla Chlidonias leucopterus, sowa błotna Asio Ilammeus, wodniczka Acrocephalus paludicvla, puchacz Bubo bubo. spotkać stada przekrczające 4000 różnych przedstawicieli wodno blotnej ornitofauny. Dla wod­niczki, dubelta i bataliona do­lina Narwi jest jedną z nie­licznych ostoi w Polsce. Po­nadto obszar objęty ochroną to naturaine miejsce że­rowania i odpo­czynku w cza­sie migracji pta­ków. Na rozle­wiskach wio­sennvch można spotkać stada przekraczające 4000 różnych przedstawicieli wodno - błotnej ornitofauny. Świat zwierzęcy reprezentowany jest także przez 41 gatunków ssaków. Wśród nich na podkreślenie zastuguje szczególne bogactwo drapieżników. Na 15 gatunków występujących w Polsce tutaj Spotyka się 10. Najliczniejsze są gatunki ssaków z rodziny łasicowatych: gronostaj i łasica łaska. Najsilniej związana z wodą jest wydra, występująca nad rzeką lub większymi starorzeczami. ,lest ona zaliczana do gatunku o największym stopniu zagrożenia wyginięciem w Polsce. Do cenniejszych elementów fauny drapieżnej należą także: borsuk, którego dość liczna kolonia zamieszkuje w rezerwacie Kalinowo, a także norka amerykańska, kuna domowa i kuna leśna. Bardzo popu­larnym gryzoniem jest bóbr europejski. Na Narwi bytuje on w wydrążonych norach, a na mniejszych ciekach buduje klasyczne żeremia. Na terenie Parku, zanotowano występowanie 6 gatunków nieto­perzy, zamieszkujących głównie podziemne fortyfikacje w Piątnicy oraz dawne piwnice browaru w Drozdowie.
Pełna lista ssaków występujących na terenie ŁPKDN (z podziałem na rzędy).
Ogromne znaczenie dla życia ssaków ma naturalny charakter doliny Narwi, duża ilość zbiorników wodnych (starorzeczy), mozaikowaty charakter rzeźby, obecność lasów i licznych zadrzewień w dolinie i na jej obrzeżach. Na terenie Parku stwier­dzono także występowanie 4 gatunków gadów i 12 gatunków płazów. Podmokłe tereny doliny są dla nich doskonałym siedlis­kiem. Gady reprezentowane są przez: jaszczurkę zwinkę Lacerta agilis, występującą na suchych, słonecznych miejs­cach oraz żyworodną Lacerta vivipara, występującą w lasach części wschodniej Parku. Często spotyka się również padalca Anguis fragalis. W Narwicy, w oko­licy Drozdowa, można spotkać żółwia błotnego Emys orbicularis.
Płazy występujące na terenie Parku.
Narew i jej dopływy to również miejsce bytowania wielu przed­stawicieli ichtiofauny. Według wstępnych wyników badań, przeprowa­dzonych w 1999 r. w ich wodach występuje ok. 30 gatunków ryb i minogów. Poza prawie wszystkimi charakterystycznymi dla rzek nizin­nych spotyka się również gatunki rzek podgórskich, a nawet górskich: brzanę, pstrąga potokowego, klenia. Istotny jest fakt, że w ostatnich latach znacznie polepszył się stan czystości wód Narwi. Sprzyja to rozwojowi aktywnej formy wypoczynku jakim jest wędkarstwo

 

Materiały na pds. danych Biuletynu Informacji Publicznej UW Białystok.