ZIELONE WROTA

Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej

Największy park krajobrazowy w Polsce - wraz z otuliną zajmuje ponad 126 000 ha! Jest to park typowo leśny, obejmujący swym zasięgiem Puszczę Knyszyńską. Kompleks ten charakteryzuje się wielką różnorodnością świata roślin i zwierząt, ze znacznym udziałem gatunków borealnych (północnych). Krajobraz jest urozmaicony, z malowniczymi polanami puszczańskimi, wioskami o tradycyjnej drewnianej zabudowie, a w samym lesie z wieloma urokliwymi rzekami i śródliskami.


Nad jedną z puszczańskich rzek

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej

im. prof. Witolda Sławińskiego
ul. Konarskiego 14, 16-030 Supraśl
tel. (0-85) 718-37-85
e-mail:
pkpk@sitech.pl

www.pkpk.pl

 

Powierzchnia (ha): 74447 + otulina: 52255

 

Rok utworzenia: maj 1988 r.

 

Powstały na podstawie aktu:
Uchwała Nr XXVI/172/88 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z 24.05.1988 r. (Dz. Urz. WB Nr 9, poz. 94)zmiana: rozporządzenie Nr 3/98 Wojewody Białostockiego z 20.05.1998 r. (Dz. Urz. W.B. Nr 10, poz. 47)

 

Gmina, do której należy obiekt:
Janów, Sokółka, Knyszyn, Czarna Białostocka, Szudziałowo, Dobrzyniewo Kościelne, Wasilków, Supraśl, Krynki, Gródek, Michałowo

 

Cel ochrony:
ochrona i zachowanie zasobów przyrodniczych, walorów kulturowych i historycznych Puszczy Knyszyńskiej, a także stworzenie warunków do prowadzenia działalności naukowej i dydaktycznej oraz rozwijanie turystyki kwalifikowanej i wypoczynku

 

Położenie:
Park Krajobrazowy wraz z całym terenem Puszczy Knyszyńskiej, należy według podziału fizjogeograficznego kraju J. Kondrackiego do podprowincji Wysoczyzny Podlasko-Białoruskiej i wschodniej części makroregionu nazywanego Niziną Północnopodlaską. Uwzględniając niższe jednostki podziału regionalnego, obszar ten położony jest w granicach dwóch mezoregionów, a mianowicie Wysoczyzny Białostockiej (90%) i Wzgórz Sokólskich (10%).

 

 

 

Rzeźba terenu i budowa geologiczna:
Rzeźba terenu Parku ukształtowała się w okresie zlodowacenia środkowopolskiego, w stadium mławskim. Wg opracowań prof. H. Banaszuka można tu wyróżnić trzy tzw. strefy rzeźby. Pierwsza sterfa obejmuje część wysoczyzn morenowych otaczających Puszczę Knyszyńską od północy i wschodu i ich zbocza opadające ku centralnej części Puszczy. Na północy wysoczyzna okolic Niemczyna, Długiego ługu i Rozedranaki Starej wznosi się do 190-200 m npm, przekraczając 205 m w kulminacjach, i obniża się do 140-145 m npm w okolicach Czarnej Wsi - Rozedranki Nowej. Na północnym wschodzie wysoczyzna okolic Lipiny i Wierzchlesia osiąga 195-205 m npm i opada do 135-140 m nad obniżeniem dolinnym Sokołdy. Zbocza wysoczyzn silnie rozczłonkowane licznymi dolinami i dolinkami, przez co dłuższe osie form mają w tej strefie rzeźby kierunki zgodne z ogólnym pochyleniem terenu. Strefa druga obejmuje zachodnią i środkową część Puszczy Knyszyńskiej. Charakteryzuje się ona występowaniem odosobnionych wyniesień terenowych otoczonych rozległymi obniżeniami. W zachodniej cześci Puszczy wyróżnia się grab okolic Krynic-Chraboł. Najwyżej, bo 180-190 m npm, wznosi sie w części południowej osiągając w kulminacji (wzgórze kemowe) 204 m npm. Powierzchnia garbu jest łagodnie sfałdowana, zbocza zaś stosunkowo ostro opadają. W szczególności zbocze od strony Supraśli, gdzie na wysokości 162,5-175 m npm znajduje się stroma skarpa terenowa. Obszary zalegające garb zalegają na poziomie 120-130 m npm. Następne wzniesienie rozciąga się równoleżnikowo pomiędzy Wasilkowem i Sokołdą, w centralnej części Puszczy. Jego powierzchnia jest nierówna ze względu na obecność licznych obniżeń terenowych i wzgórz osiągających 185-190 m npm. Południkowe zbocze wyniesienia opada stromo ku dolinie Supraśli, której dno zalega na wysokości 115-120 m npm, zbocze północne łagodniej obniża się do poziomu rozległych wytopisk, czyli do 135-145 m npm. Inne wyniesienie, ukierunkowane południkowo, występuje pomiędzy wyniesieniem Wasilkowa-Sokołdy i wysoczyzną okolic Niemczyna-Rozedranki. Jego powierzchnia wznosi się do 160-170 m npm, a w kulminacjach do 180 m npm. Wyniesienia terenowe są otoczone rozległymi obniżeniami. Obniżenia mają różne wielkości i kształty, a ich dna zalegają na dość zróżnicowanej wysokości, od około 115 m npm (dolina Supraśli pod Wsilkowem) do około 140 m npm (okolice Czarnej Białostockiej). Strefa trzecia, to południowa część Puszczy, położona na południe od doliny Supraśli. Teren jest łagodnie ukształtowany, wznosi się od 150 d0 165 m npm i tylko niektóre wniesienia osiągają 180 m npm. Wielce charakterystycznym elementem rzeźby Puszczy Knyszyńskiej jest okazały wał terenowy, rozciągający się pomiędzy Waliłami i Czarną Białostocką. Jego długość wynosi ponad 30 km, a wysokość przekracza w południowej części 210, 8 m npm

Stosunki wodne:
Puszcza leży w dorzeczu rzeki Narwi, a przez jej środek płynie rzeka Supraśl, z głównym dopływem Sokołdą oraz mniejszymi, m in. Słoją i Płoską.

 

Flora:
Flora Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej liczy 843 gatunki roślin naczyniowych, co stanowi około 38% całej flory naczyniowej Polski. Zarejestrowano także występowanie około 200 gatunków mchów i wątrobowców oraz 280 gatunków porostów. Najwięcej gatunków objętych ochroną prawną występuje w zatwierdzonych rezerwatach Budzisk, Jesionowe Góry, Stare Biele i Krzemienne Góry (17-19 gatunków), co stanowi 25-27.5% wszystkich roślin objętych ochroną w Parku. W otulinie Parku znajduje się jedyny rezerwat florystyczny Kulikówka. Zachowało się tu bogate stanowisko pióropusznika strusiego (Matteucia struthiopteris). Jest to wieloletnia, duża paproć z krótkim kłączem i długimi, podziemnymi rozłogami. Długie liście zarodnionośne pióropusznika strusiego zwinięte są podobnie jak strusie pióra. Stopień zachowania roślinności leśnej Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej jest stosunkowo dobry. Najbardziej naturalny charakter mają bory bagienne, świerczyny bagienne oraz zajmujące niewielką powierzchnię olsy i łęgi. W wyniku prowadzonej gospodarki leśnej najsilniej zostały przekształcone zbiorowiska grądowe. Dotyczy to szczególnie użytkowania zrębami zupełnymi odnawianymi sztucznie jednym lub ze zdecydowaną dominacją jednego gatunku (sosny zwyczajnej lub świerka pospolitego). W wyniku zrębu i przygotowywania gleby pod zalesienie następuje redukcja niektórych gatunków grądowych z klasy Querco-Fagetea. Szczególnie trudno regenerują swoje populacje przylaszczka pospolita (Hepatica nobilis), zawilec gajowy (Anemone nemorosa), gajowiec żółty (Galeobdolon luteum), marzanka wonna (Galium odoratum), przytulia Schultesii (Galium schultesii), żywiec cebulkowy (Dentaria bulbifera), kopytnik pospolity (Asarum europaeum), miodunka ćma (Pulmonaria obscura), jaskier kaszubski (Ranunculus cassubicus). Flora Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej, podobnie jak całego Działu Północnego, jest w pewnym stopniu odmienna od flory pozostałych regionów Polski niżowej. Jej najbardziej charakterystycznym rysem jest znaczny udział świerka pospolitego (Picea excelsa) w lasach. Na stanowiskach naturalnych brakuje takich gatunków drzew jak: klon jawor (Acer pseudoplatanus), buk zwyczajny (Fagus silvatica), jodła pospolita (Abies alba) czy modrzew polski (Larix polonica). Gatunek zachodnioeuropejski, dąb bezszypułkowy (Quercus petraea) występujący w rezerwacie Stara Dębina oraz w pobliżu rezerwatu osiąga tu północno-wschodnią granicę swego zasięgu. Ponadto roślinność Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej odznacza się swoistym udziałem poszczególnych elementów geograficznych flory, typowych dla tego regionu. Cechą wyróżniającą Puszczę Knyszyńską spośród innych kompleksów leśnych jest jej wybitny charakter borealny. Spośród elementów geograficznych największą rolę odgrywa tu element holarktyczny. Ponad 90% gatunków roślin naczyniowych tego elementu należy do trzech podelementów: cyrkumborealnego (32,7%), eurosyberyjskiego (31%) i środkowoeuropejskiego (27%). Dość licznie reprezentowany jest podelement pontyjski (7,3%), jak na tak daleko wysunięte na północny wschód położenie Puszczy. Kolejną cechą flory Parku jest jej wybitne zróżnicowanie ekologiczne. Wynika ono z różnorodności naturalnych i wtórnych siedlisk. Rozpatrując stwierdzone na omawianym terenie gatunki, zauważa się wyraźny ich podział na gatunki leśne, torfowiskowe, łąkowe, kserotermiczne i wodne. Na przykład wśród 56 gatunków całkowicie chronionych 35 występuje w lasach, 13 na torfowiskach, 5 na łąkach i 3 w środowisku wodnym. Z 13 gatunków częściowo chronionych 11 występuje w lasach i 2 na łąkach. Do tej pory stwierdzono na terenie Puszczy występowanie 7 gatunków paprotników objętych ochroną prawną. Chamedafne północna (Chamaedaphne calyculata) oraz fiołek torfowy (Viola epipsila) są gatunkami wymierającymi. Gatunki narażone na wyginięcie to wierzba borówkolistna (Salix myrtilloides) i wątlik błotny (Hammarbya paludosa). Do gatunków zagrożonych należy zaliczyć m.in. brzozę niską (Betula humilis), wierzbę lapońską (Salix Lapponum), goździka pysznego (Dianthus superbus), rosiczkę okrągłolistną (Drosera rotundifolia), stoplamka plamistego (Dactylorhiza maculata), żłobika koralowatego (Corallorhiza trifida), turówkę leśną (Hierochloë australis), żurawinę drobnolistną (Vaccinium microcarpum), konietlicę syberyjską (Trisetum sibiricum). Wśród dużej ilości gatunków chronionych w Parku Krajobrazowym Puszczy Knyszyńskiej występuje również wiele gatunków rzadkich i bardzo rzadkich, a nie będących pod ochroną. Są to m.in. nasięźrzał pospolity (Ophioglossum vulgatum), podejźrzon księżycowy (Botrychium lunaria), narecznica grzebieniasta (Dryopteris cristata), wierzba wiciowa (Salix viminalis), jaskier kaszubski (Ranunculus cassubicus), rozchodnik sześciorzędowy (Sedum sexangulare), bażyna czarna (Empetrum nigrum), gnidosz błotny (Pedicularis palustris), dziewięćsił bezłodygowy (Carlina acaulis), żywiec gruczołowaty (Dentaria glandulosa), przetacznik Dillena (Veronica dillénii), turzyca delikatna (Carex tenella), jeżogłówka gałęzista (Sparganium erectum). Niektóre z nich należałoby uznać za gatunki zagrożone na omawianym terenie. Na przykład dziewięćsił pospolity (Carlina vulgaris), dziewięćsił bezłodygowy (Carlina acaulis), przetacznik Dillena (Veronica dillénii) i rozchodnik sześciorzędowy (Sedum sexangulare) charakteryzują się wąską amplitudą ekologiczną (gatunki stenotopowe).Występują one głównie w zbiorowiskach muraw kserotermicznych. Czynnikiem zagrażającym jest tu przede wszystkim wypasanie bydła oraz stosowanie nawożenia mineralnego. Florę naczyniową omawianego terenu wyróżniają rośliny bardzo rzadkie. Ich udział w Puszczy Knyszyńskiej jest największy (26%). Rośliny częste, których udział jest jedynie o 5% niższy, nadają puszczańskiej florze zasadniczy zrąb. Dane liczbowe pokazują, że flora omawianego terenu jest równie bogata jak innych obiektów przyrodniczych Polski północno-wschodniej. W Puszczy Białowieskiej (w części polskiej) odnotowano o 120 gatunków roślin naczyniowych więcej niż w Puszczy Knyszyńskiej. W najdalej wysuniętym na północny wschód Wigierskim Parku Narodowym stwierdzono o 43 gatunki mniej. Wśród paproci na uwagę zasługuje pióropusznik strusi (Matteucia struthiopteris). Ta objęta całkowitą ochroną paproć występuje tylko w rezerwacie Kulikówka, gdzie rośnie wzdłuż strumienia na dość dużej powierzchni. Wyróżnia się osiągającymi 1,5 m wysokości liśćmi płonnymi (asymilacyjnymi). Przypominają one pióra strusia, co znalazło swój wyraz w nazwie gatunku, zwanego niekiedy wprost strusim piórem. Gatunek objęty częściową ochroną - paprotka zwyczajna (Polypodium vulgare) rośnie głównie w wilgotnych lasach liściastych. Do tej pory opisano jedynie kilka stanowisk tego gatunku. Bardzo często spotykana jest orlica pospolita (Pteridium aquilinum), głównie w borach (lasach sosnowych). Tworzy na ogół duże łany. W cienistych lasach liściastych i zaroślach spotkać można wieloletnią, średniej wielkości paproć - zachyłkę trójkątną (Gymnocarpium dryopteris). Dość licznie występują w lasach niektóre gatunki z rodzaju narecznica (Dryopteris) i wietlica (Anthyrium). Wśród około 300 gatunków porostów występujących współcześnie w Puszczy Knyszyńskiej, nowymi dla Polski północno-wschodniej i bardzo rzadkimi taksonami w kraju są: Anisomeridium nyssaegenum, Biatorella ochrophora, Chromatochlamys muscorum, pakość (Leptogium teretiusculum), pawężnica (Peltigera membranacea), złotorost (Xanthoria ulophyllodes), otwornica (Petrusaria alpina), brodaczka (Usnea tuberculata). Całość flory zgrupowana jest w 91 rodzajach. Najbogatszym w gatunki jest rodzaj chrobotek (Cladonia). W stosunku do innych kompleksów leśnych w Polsce północno-wschodniej większy udział mają tu jedynie gatunki bardzo rzadkie (znane z 1-3 stanowisk, stanowią około 40% ogółu brioflory Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej). Wśród gatunków rzadkich i bardzo rzadkich skupia się najwięcej taksonów interesujących, w tym gatunki rzadkie ze względów geograficzno-ekologicznych (np. gatunki górskie, subatlantyckie), ustępujące obecnie z Puszczy, oraz bardzo rzadkie i ustępujące z obszarów niżowych Polski czy też Europy Środkowej. Wśród nich na szczególną uwagę zasługują epifity leśne (epifity to porosty nadrzewne). Ich izolowane populacje utrzymują się przy życiu w najlepiej zachowanych ekosystemach leśnych Puszczy. Traktować je należy jako relikty puszczańskie, stanowiące resztki wcześniejszej flory, która tu występowała. Najbardziej znanymi przedstawicielami tej grupy są: granicznik (Lobaria pulmonaria), otocznica lśniąca (Pyrenula nitida), mąkla (Evernia divaricata), otwornica (Pertusaria alpina), trzonecznica (Chaenotheca brachypoda), pismaczek pęcherzykowaty (Opegrapha vermicellifera) i inne. Większość z nich reprezentuje element subatlantycki. Murszejące drewno w postaci pniaków na ściętych drzewach, rzadziej jako leżące kłody, a także drewno siedlisk antropogenicznych (płoty, poręcze, drewno zabudowań itp.) stanowi podłoże dla porostów epiksylicznych. Jest to bogata, ale mało specyficzna grupa siedliskowa porostów. W większości są to te same, które rosną na korze drzew lub glebie, rzadziej na podłożu skalnym. Wyłącznie na drewnie występują, np. Calicium glaucellum, misecznica (Lecanora sarcopidoides), krążniczka (Lecidea turgidula), czy znane z większej liczby stanowisk: chrobotek (Cladonia botrytes, Strangospora moriformis, Thelocarpon epibolum). W runie borów sosnowych, podobnie w uprawach i młodnikach sosnowych, pojawiają się porosty naziemne - epigeity. W suchszych postaciach borów są grupą dominującą, tworzą stalowoszare kobierce. Najczęściej występują tu gatunki z rodzaju chrobotek (Cladonia). Na obrzeżach zbiorowisk borowych lub w ich sąsiedztwie, a także na nieużytkach porolnych występują płaty zbiorowisk muraw napiaskowych. Podstawowy trzon tworzą tu kwasolubne porosty nieleśne. Ilościowo przeważa Cladina mitis, a na skrajnie ubogich piaszczyskach - Stereocaulon condensatum. Siedliskami dla porostów naziemnych są także wysokie pobocza dróg, skarpy rowów, żwirownie, piaskownie. Przewagę ilościową posiadają tu również porosty z rodzaju chrobotek. Podłożem dla porostów epilitycznych (naskalnych) są polodowcowe głazy narzutowe i drobne kamienie. Większe ich zagęszczenie obserwuje się przy północno-wschodnich peryferiach Puszczy. Na podłożach skalnych dominują porosty o plechach skorupiastych i listkowatych. Do najczęściej spotykanych należą: wielosporek (Acsrospora fuscata), misecznica (Lecanora polytropa, Aspicilia cinerea, Trapelia coarctata), a także porosty o dużych plechach listkowatych: Neofuscelia loxodes, Xanthoparmelia conspersa. Podobnie jak flora roślin naczyniowych, bogata i odznaczająca się wysokim stopniem naturalności jest flora mszaków (mchów i wątrobowców) Puszczy Knyszyńskiej. Według dotychczasowych danych, flora mszaków tego terenu liczy 198 gatunków, w tym są 134 gatunki mchów liściastych (Musci), 22 gatunki torfowców (Sphagnaceae) i 42 gatunki wątrobowców (Hepaticae). Szczególnie bogata jest flora mszaków w lasach torfowiskowych: w borze iglastym wysokim, borze mieszanym wielogatunkowym, świerczynie bagiennej mszystej. Nieco mniej mszaków występuje w innych zbiorowiskach leśnych wykształcających się na torfowiskach, jak ols, bór świerkowy torfowcowy, bór bagienny czy mszar sosnowy. Spośród rzadkich na niżu i ginących gatunków z grupy torfowiskowych reliktów glacjalnych występują tu: widłoząb (Dicranum bergeri, Helodium blandowii), rokiet (Hypnum pratense), mszar nastroszony (Paludella squarrosa) i Tomenthypnum nitens. Z innych rzadkich gatunków należy wymienić torfowce - (Sphagnum wulfianum, S. fuscum, S. giergensohnii, Plagiomnium medium, P. rugicum) oraz wątrobowce - (Anastrophyllum hellerianum), biczycę trójwrębną (Bazzania trilobata, Jamesoniella autumnalis, Nowellia curvifolia, Odontoschisma denudatum). Jak dotąd w Parku Krajobrazowym Puszczy Knyszyńskiej zanotowano 11 gatunków mchów z czerwonej listy mchów zagrożonych w Polsce. Są to między innymi: torfowiec ciemny (Sphagnum fuscum), widłoząb (Dicranum undulatum), mszar nastroszony (Paludella squarrosa), mokradłosz (Calliergon stramineum), rokiet (Hypnum pratense). Zachowane w wielu miejscach, głównie w rezerwatach, naturalne lasy ze starymi drzewami odznaczają się bogatą brioflorą epifityczną (nadrzewną). Florę epifitów prezentują liczne gatunki z rodzajów: zwiślik (Anomodon), gładyszek (Homalia), rokiet (Hypnum), myszyniec (Isothecium), neckera (Neckera) oraz wątrobowców - widlik (Metzgeria), usznica (Radula), rzadziej miedzik (Frullania).
Lista gatunków całkowicie chronionych (występujących w PKPK)

Fauna:
Fauna płazów i gadów występujących na terenie Parku nie odbiega od charakterystycznej dla innych regionów Polski północno-wschodniej. Spośród płazów spotkać można traszkę zwyczajną (Triturus vulgaris), kumaka nizinnego (Bombina bombina), rzekotkę drzewną (Hyla arborea), grzebiuszkę ziemną (Pelobates fuscus), ropuchy: szarą (Bufo bufo), zieloną (Bufo viridis) i paskówkę (Bufo calamita), żabę moczarową (Rana arvalis), jeziorkową (R. lessonae), śmieszkę (R. ridibunda) oraz trawną (R. temporaria). Gady reprezentowane są przez 5 gatunków: jaszczurkę zwinkę (Lacerta agilis), jaszczurkę żyworodną (Lacerta vivipara), padalca (Anguis fragilis), zaskrońca (Natrix natrix) i żmiję zygzakowatą (Vipera berus). Wszystkie gatunki gadów i prawie wszystkie płazy podlegają ochronie gatunkowej. Wyjątek stanowią żaby - jeziorkowa, śmieszka i wodna chronione tylko w okresie od 1 marca do 31 maja. Ptaki są jedną z najlepiej poznanych grup zwierząt zamieszkujących Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej. Ich bogactwo - zarówno liczba gatunków, jak i liczebność par lęgowych - stanowią o wyjątkowo dużej wartości przyrodniczej Puszczy. Na terenie Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej stwierdzono występowanie 153 gatunków ptaków, z czego najprawdopodobniej 143 są gatunkami lęgowymi. Stanowi to ok. 68% wszystkich ptaków współcześnie lęgowych w Polsce. Wśród tak dużej liczby kilka to gatunki dominujące, czyli te, które spotkać można w czasie prawie każdej wyprawy do lasu czy spaceru po łące. Należą do nich: zięba (Fringilla coelebs), świstunka (Phylloscopus sibilatrix), rudzik (Erithacus rubecula), pierwiosnek (Phylloscopus collybita), mysikrólik (Regulus regulus), drozd śpiewak (Turdus philomelos), trznadel (Emberiza citrinella), świergotek drzewny (Anthus trivialis) i skowronek (Alauda arvensis). O tym, że Puszcza Knyszyńska ma charakter tajgi świadczy występowanie gatunków borealnych takich jak: gil (Pyrrhula pyrrhula), orzechówka (Nucifraga caryocatactes) i krzyżodziób świerkowy (Loxia curvirostra). Ptaki związane z dolinami rzecznymi dzieli się na 3 grupy: 1. Typowo wodne, wykorzystujące naturalne odcinki rzek i starorzecza. Należą do nich: perkozy, kaczki, rybitwy, czapla siwa (Ardea cinerea), łyska (Fulica atra), zimorodek (Alcedo atthis) oraz ptaki związane z turzycowiskami i szuwarami: błotniaki, krwawodziób (Tringa totanus), kszyk (Gallinago gallinago), derkacz (Crex crex), remiz (Remiz pendulinus), świerszczak (Locustella naevia) i dziwonia (Carpodacus erythrinus). 2. Ptaki wylesionych dolin rzecznych: bocian biały (Ciconia ciconia), kuropatwa (Perdix perdix), przepiórka (Coturnix coturnix), czajka (Vanellus vanellus), świergotek łąkowy (Anthus pratensis), pliszka siwa (Motacilla alba) i pliszka żółta (Motacilla flava), kwiczoł (Turdus pilaris), szpak (Sturnus vulgaris) i pokrzewka jarzębata (Sylvia nisoria). 3. Ptaki lasów podmokłych: żuraw (Grus grus), bocian czarny (Ciconia nigra), orlik krzykliwy (Aquila pomarina), trzmielojad (Pernis apivorus), droździk (Turdus iliacus) i dzięcioł białogrzbiety (Dendrocopos leucotos). Z zabudowaniami ludzkimi, zwłaszcza zwartymi wiąże się obecność gatunków zupełnie obcych pierwotnej puszczy. Są to: kopciuszek (Phoenicurus ochruros), wróbel (Passer domesticus), oknówka (Delichon urbica) i dymówka (Hirundo rustica) oraz sierpówka (Streptopelia decaocto). Najprawdopodobniej tylko dzięki uprawom rolnym występują: skowronek (Alauda arvensis), kuropatwa (Perdix perdix), świergotek polny (Anthus campestris), wrona (Corvus corone), sroka (Pica pica) i ortolan (Emberiza hortulana). O bardzo cennych walorach Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej świadczy fakt, że występuje tu aż 60 gatunków ptaków rzadkich i zagrożonych wyginięciem. Pod względem zagrożenia wyróżnia się 4 skale oznaczające, że gatunki mogą być zagrożone wyginięciem: 1. na całym świecie, 2. w Europie, 3. w Polsce, 4. w regionie. Z przyrodniczego punktu widzenia najcenniejszymi gatunkami są te zagrożone wyginięciem w skali globalnej. W Polsce żyją 4 takie gatunki, z czego aż 3 zamieszkują Puszczę Knyszyńską. Są to: 2 pary bielika (Haliaeetus albicilla), 1 para kani rudej (Milvus milvus) oraz ok. 25-30 par derkacza (Crex crex). Spośród ptaków zagrożonych wyginięciem w skali europejskiej w Puszczy Knyszyńskiej swoje miejsca lęgowe posiada 36 gatunków. Są one cenne ze względu na ich rzadkość występowania w kraju lub stosunkowo wysoką liczebność w Parku. Do najcenniejszych spośród tej grupy należą: bocian czarny (Ciconia nigra) (ok. 10 par lęgowych), trzmielojad (Pernis apivorus) w liczbie kilkudziesięciu par, gadożer (Circaetus gallicus) (prawdopodobnie 1 para), orzełek włochaty (Hieraaetus pennatus) - kilka par w północnej części Puszczy, jarząbek (Bonasa bonasia) - prawdopodobnie najliczniejsza populacja na niżu kraju, cietrzew (Tetrao tetrix) - znany z kilku tokowisk, kilkanaście par żurawia (Grus grus), 2-4 pary puchacza (Bubo bubo), sóweczka (Glaucidium passerinum) - kilka par, włochatka (Aegolus funereus) - największa populacja na niżu kraju, dzięcioł białogrzbiety (Dendrocopos leucotos) (ok. 15-25 par), dzięcioł trójpalczasty (Picoides tridactylus) (25-30 par), dzięcioł czarny (Dryocopus martius) (około 500 par). Inne gatunki zagrożone w skali europejskiej występujące na terenie Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej to: bocian biały (Ciconia ciconia), błotniak łąkowy (Circus pygargus), błotniak stawowy (Circus aeruginosus), kropiatka (Porzana porzana), rycyk (Limosa limosa), lelek (Caprimulgus europaeus), zimorodek (Alcedo athhis), kraska (Coracias garrulus), dzięcioł zielonosiwy (Picus canus), dzięcioł średni (Dendrocopos medius), lerka (Lullula arborea), brzegówka (Riparia riparia), świergotek polny (Anthus campestris), pokląskwa (Saxicola rubetra), brzęczka (Losustella luscinioides), trzciniak (Acrocephalus arundinaceus) jarzębatka (Sylvia nisoria), muchołówka mała (Ficedula parva), muchołówka białoszyja (Ficedula albicollis), gąsiorek (Lanius collurio), srokosz (Lanius excubitor) i ortolan (Emberiza hortulana). Spośród ptaków zagrożonych wyginięciem w skali kraju na terenie Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej gniazduje 25 gatunków: perkoz rdzawoszyi (Podiceps grisegena), cyraneczka (Anas crecca), płaskonos (Anas clypeata), gągoł (Bucephala clangula), krogulec (Accipiter nisus), kobuz (Falco subbuteo), przepiórka (Coturnix coturnix), sieweczka rzeczna (Charadrius dubius), bekas kszyk (Gallinago gallinago), słonka (Scolopax rusticola), krwawodziób (Tringa totanus), brodziec samotny (Tringa ochropus), piskliwiec (Actitis hypoleucos), siniak (Columba oenas), płomykówka (Tyto alba), uszatka (Asio otus), dudek (Upupa epops), świergotek łąkowy (Anthus pratensis), słowik szary (Luscinia luscinia), droździk (Turdus iliacus), świerszczak (Locustella naevia), strumieniówka (Locustella fluviatilis), wójcik (Phylloscopus trochiloides), remiz (Remiz pendulinus) i orzechówka (Nucifraga caryocatactes). Spośród ptaków zagrożonych wyginięciem w skali regionu Park zamieszkują: łabędź niemy (Cygnus olor), cyranka (Anas querquedula), jastrząb (Accipiter gentilis), pleszka (Phoenicurus phoenicurus), zniczek (Regulus ignicapillus) i potrzeszcz (Emberiza calandra).

Materiały na pds. danych Biuletynu Informacji Publicznej UW Białystok.