ZIELONE WROTA

WIGIERSKI PARK NARODOWY

Park obejmujący swym zasięgiem kilkadziesiąt malowniczych jezior rozrzuconych wśród lasów, łąk i pól. Największe jezioro - Wigry o krętych brzegach, licznych zatoczkach i wyspach, przyciąga corocznie rzesze turystów. Największą osobliwością Parku są jednak suchary - śródleśne małe jeziorka dystroficzne, o brunatnej wodzie i brzegach obrośniętych korzuchami mchów oraz inną roślinnością torfowiskową. Park to królestwo licznie występujących tu bobrów.


 

 

Nad jednym z sucharów

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Wigierski Park Narodowy
Krzywe 82, 16-400 Suwałki
tel./fax (0-87) 566-63-22
e-mail:
wigry_pn@su.onet.pl
www.wigry.win.pl

 

 

Powierzchnia (ha): 15085

 

Rok utworzenia: 1989

 

Cel ochrony:
Ochrona unikalnych w skali całego kraju walorów przyrodniczych, zwłaszcza związanych z ekosystemami jezior.

 

Położenie:
Wigierski Park Narodowy położony jest na północnym skraju Puszczy Augustowskiej. Geograficznie, Park leży w granicach Pojezierza Litewskiego i obejmuje fragmenty trzech mezoregionów: Pojezierza Zachodniosuwalskiego, Pojezierza Wschodniosuwalskiego i Równiny Augustowskiej. Prawie cały obszar Wigierskiego Parku Narodowego leży w środkowej części dorzecza rzeki Czarnej Hańczy, dopływu Niemna. Park, wraz z otuliną, rozciąga się pomiędzy 53O57' a 54O10' szerokości geograficznej północnej i 22O57' a 23O15' długości geograficznej wschodniej. Pod względem administracyjnym Park zlokalizowany jest w północnej części województwa podlaskiego, w granicach trzech powiatów: Suwałki (część gminy Suwałki), Sejny (części gmin Krasnopol i Giby) oraz Augustów (część gminy Nowinka). Aktualna jego powierzchnia wynosi 15085 ha, w tym 9464 ha to grunty leśne, 2908 ha - wody i 2713 ha inne tereny, głównie użytkowane rolniczo (2228 ha). Ochroną ścisłą objętych jest 380 ha, w tym 120 ha lasów i 260 ha wód. Obszary zagospodarowane rolniczo objęte są ochroną krajobrazową.


 

 

 

Rzeźba terenu i budowa geologiczna:
Krajobraz parku został ukształtowany w okresie ostatniego zlodowacenia, około 12 tysięcy lat temu. Ustępujący lądolód pozostawił urozmaiconą rzeźbę terenu z licznymi kemami, ozami, polami sandrowymi i obszarami moreny dennej, poprzecinanymi rynnami lodowcowymi i zagłębieniami bezodpływowymi. W rynnach i zagłębieniach powstały liczne jeziora. Najpłytsze z nich zarosły już roślinnością torfowiskową, a w innych zbiornikach obserwować można róźne stadia ich naturalnej sukcesji. Najwyższe wzniesienia parku osiągają wysokość ponad 180 m n.p.m., zaś najniżej położone tereny znajdują się na wysokości 130 m n.p.m. Północna część parku jest silnie pofałdowana, z rozległymi morenami dennymi oraz wzgórzami i wałami moreny czołowej - stanowiącymi lokalne kulminacje o stromych zboczach i wysokościach względnych dochodzących do 35 m. Podłoże tej części parku zbudowane jest z gliny, piasku i żwiru, z licznymi kamieniami o zróżnicowanym składzie mineralogicznym. Południowa część parku ma charakter bardziej płaski i stanowi początek olbrzymiego sandru, pokrytego Puszczą Augustowską

Stosunki wodne:
Pozostałością po zlodowaceniach są liczne jeziora o różnym kształcie, powierzchni i głębokości. Na obszarze parku znajdują się 42 jeziora. Największe z nich Wigry ma 2187 ha powierzchni, maksymalną głębokość 73 m i zajmuje centralną część parku. Jeziora reprezentują szeroką gamę typów limnologicznych, różniących się pomiędzy sobą żyznością, termiką i koncentracją związków humusowych. Osobliwością wśród nich są dystroficzne jeziora śródleśne, tzw. "suchary", otoczone mszarem torfowcowym. Główną rzeką parku jest Czarna Hańcza, przepływająca przez jezioro Wigry i stanowiąca znany i ceniony w kraju szlak kajakowy.

Flora:
Flora Parku liczy ponad 800 gatunków roślin naczyniowych, ponad 160 gatunków mchów i wątrobowców, około 300 gatunków porostów oraz liczne gatunki grzybów, śluzowców i glonów. Bogactwo wód i duża różnorodność ich ekologicznego charakteru powoduje szczególne bogactwo gatunkowe flory glonów. Wśród roślin naczyniowych jest 15 gatunków paproci, 7 gatunków skrzypów, 5 gatunków widłaków i 775 gatunków roślin kwiatowych. Wśród roślin naczyniowych jest wiele bardzo rzadkich i zagrożonych wyginięciem, a 53 gatunki podlegają ścisłej ochronie prawnej. Należą tu wszystkie gatunki widłaków oraz 19 gatunków z rodziny storczykowatych. Osiem gatunków rosnących w Parku znajduje się w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin zagrożonych wyginięciem. Są to: fiołek torfowy Viola epipsila mający ponad 20 stanowisk, groszek wielkoprzylistkowy Lathyrus pisiformis rosnący w Parku na dwu stanowiskach,wełnianeczka alpejska Scirpus hudsonianus spotykana w trzech miejscach, turzyca delikatna Carex disperma mająca tylko jedno stanowisko, turzyca luźnokwiatowa Carex vaginata rosnąca w trzech miejscach, kukuczka kapturkowata Neottianthe cucullata mająca dwa stanowiska, wyblin jednolistny Microstylis monophyllos i wątlik błotny Hammarbya paludosa stwierdzone jedynie na pojedynczych stanowiskach. Niektóre gatunki spośród prawnie chronionych, na terenie Parku spotyka się często. Do takich należą m.in. wawrzynek wilczełyko Daphne mezereum notowany na ponad 100 stanowiskach, lilia złotogłów Lilium martagon - na 150 stanowiskach, sasanka otwarta Pulsatilla patens - na 60 stanowiskach, naparstnica zwyczajna Digitalis grandiflora - na 50 stanowiskach, orlik pospolity Aquilegia vulgaris - na 50 stanowiskach, tajęża jednostronna Goodyera repens - na 55 stanowiskach. Inne występują rzadziej, a wiele należy do bardzo rzadkich. Są to widłak spłaszczony Diphasium complanatum, widłak cyprusowaty Diphasium tristachyum, brzoza niska Betula humilis, groszek wschodno-karpacki Lathyrus laevigatus, gnidosz królewski Pedicularis sceptrum-carolinum, goryczka błotna Gentianella uliginosa, kosatka kielichowa Tofieldia calyculata, obuwik pospolity Cypripedium calceolus, listera sercowata Listera cordata, lipiennik Loesela Liparis loeselii. Jest też wiele innych, bardzo rzadko spotykanych w Polsce. Należą do nich między innymi skalnica torfowiskowa Saxifraga hirculus, wyka grochowa Vicia pisiformis, żurawina drobnolistkowa Vaccinium microcarpum, przetacznik pagórkowy Veronica teucrium, pszczelnik wąskolistny Dracocephalum ruyschiana, dąbrówka piramidalna Ajuga pyramidalis, dzwonecznik wonny Adenophora lilifolia, przesiąkra okółkowa Hydrilla verticillata, kłoć wiechowata Cladium mariscus i szereg innych. Liczba stanowisk poszczególnych gatunków jest bardzo różna. Wśród 805 gatunków roślin naczyniowych na 1-2 stanowiskach notowano 188 gatunków, na 3 do 5 stanowisk ma 107 gatunków, na 6-10 stanowiskach 113 gatunków, 11-20 stanowisk ma 106 gatunków, 21-50 stanowisk ma 165 gatunków, 51-100 stanowisk ma 74 gatunki i ponad 100 stanowisk ma tylko 50 gatunków. Gatunki występujące na 1-5 stanowiskach stanowią łącznie 36% ogólnej liczby gatunków Najliczniej reprezentowanymi rodzinami roślin są: Compositae - 80 gatunków, Graminae - 66 gatunków, Cyperaceae - 56 gatunków, Papilionaceae - 43 gatunki, Rosaceae - 40 gatunków, Caryophyllaceae - 37 gatunków, Scrophulariaceae - 36 gatunków, Labiatae - 35 gatunków, Ranunculaceae - 29 gatunków

Fauna:
Świat kręgowców reprezentowany jest przez 46 gatunków ssaków, 186 gat. ptaków, 5 gat. gadów, 12 gat. płazów i 32 gat. ryb. Dość dobrze poznane są duże ssaki, zarówno ze względu na łatwość obserwacji, jak i istotne dla środowiska skutki ich obecności. Największym przedstawicielem rzędu drapieżnych występujących na terenie Parku jest wilk (Canis lupus). Na terenie Puszczy Augustowskiej liczebność wilków oceniana jest na około 80 sztuk. Rodzinę psowatych oprócz wilka na terenie Parku reprezentują również lis i jenot. Z rodziny łasicowatych na terenie Parku występuję: wydra, kuna leśna tumak i domowa (kamionka), borsuk, gronostaj, norka amerykańska, łasica i tchórz. Na terenie Parku zaobserwować można 3 gatunki: jeleniowatych - łosia, jelenia i sarnę. Dość licznym zwierzęciem Wigierskiego Parku Narodowego jest dzik (Sus scrofa). Najbardziej charakterystycznym gatunkiem będącym symbolem Wigierskiego Parku Narodowego, jest bóbr europejski (Castor fiber). Jest to największy z europejskich gryzoni. Na terenie Parku bobry występują licznie i opanowały już niemal wszystkie dostępne dla nich siedliska. Ich liczebność oceniana jest na ok. 250 szt. w 70 stanowiskach. W środowiskach wodnych występuje nielicznie inny gryzoń obcego pochodzenia - piżmak (Ondathra zibethica). Pola uprawne, ogrody, zadrzewienia, miedze licznie zamieszkują takie gryzonie jak: nornik, mysz polna, mysz zaroślowa oraz rzadka badylarka. Na obszarach zabudowanych spotykany jest szczur wędrowny. W terenach polnych i na obrzeżach lasu często można spotkać zająca szaraka (Lepus eupopaeus) W kompleksach leśnych występuje bardzo rzadki zając bielak (Lepus timidus). Jest to gatunek borealny, który ma w tym rejonie swoją południowo-zachodnią granicę zasięgu. Rząd Nietoperze (Chiroptera) reprezentowany jest w Parku przez 8 gatunków, wśród nich: mroczek póśny, mroczek posrebrzany, gacek brunatny i borowiec większy. Wśród ssaków owadożernych (Insectivora) występuje m.in. jeż wschodni, kret, rzęsorek rzeczek i ryjówki. W Wigierskim Parku Narodowym obserwowano występowanie 186 gatunków ptaków. Gnieździ się tu 150 gatunków, pozostałe pojawiają się regularnie na przelotach bądś zalatują sporadycznie. Liczną grupę gatunków stanowią ptaki wodne i błotne, które na obszarze jezior wigierskich znalazły dogodne warunki do bytowania. Gniazduje tu 40 gatunków z tej grupy, a dalsze 33 to gatunki przelotne. Najliczniejszą kaczką jest krzyżówka. Drugim gatunkiem pod względem liczebności jest gągoł. Na Wigrach gnieśdzi się prawdopodobnie tracz długodzioby. Gniazduje tu czernica, głowienka oraz cyranka i cyraneczka. Sporadycznie obserwowane są nielęgowe: nur czarnoszyi, krakwa, płaskonos, podgorzałka, ogorzałka. Prawdziwą ozdobą wód jest łabędś niemy. Gnieśdzi się tu około 60 par łabędzi, a w okresie zimowym do zamarznięcia jezior i rzek około 400 łabędzi przebywa na jeziorach i rzece Czarna Hańcza. W okresie wędrówek na wodach Parku zatrzymują się stada gęsi zbożowej i białoczelnej, oraz mniej licznie gęgawej. Na jeziorach można zaobserwować coraz liczniej występujące kormorany, które gnieżdżą się poza terenem Parku. Co roku na Piertach i Wigrach odzywają się samce bąka. W Parku gnieżdżą się również dwie pary bardzo już rzadkiego bociana czarnego. Spośród spotykanych tu 16 gatunków ptaków drapieżnych, 12 to gatunki lęgowe. Najliczniej występuje myszołów i błotniak stawowy. Dość liczny jest również jastrząb i krogulec oraz kobuz i trzmielojad. Do najrzadszych gatunków lęgowych należą: kania czarna i ruda, orlik krzykliwy i błotniak łąkowy. Stwierdzono gniazdowanie zaledwie jednej pary orłów bielików, która co roku wyprowadza 2 młode. Liczną grupą w awifaunie Parku są sowy: puszczyk, płomykówka, pójdśka, sowa uszata i włochata. Ostatnio nielicznie występują kuraki, a wśród nich: kuropatwa, przepiórka i jarząbek. Występowanie głuszca i cietrzewia odnotowywane jest zaledwie w pojedynczych przypadkach. Dość pospolita do niedawna łyska staje się coraz mniej liczna, natomiast co roku obserwowane jest gniazdowanie ok. 10-15 par żurawi. Często obserwowane są nad jeziorami mewy i rybitwy. Nad Czarną Hańczą i przy strumieniach spotkać można zimorodka. W lasach stwierdzono obecność 8 gatunków dzięciołów, m.in. dzięcioła białogrzbietego, zielonego, średniego i zielonosiwego. Najliczniej reprezentowany jest rząd wróblowatych, z którego występuje 88 gatunków. Stosunkowo często spotkać można kruka i orzechówkę. Gnieśdzi się 5 gatunków drozdów, w tym 20-30 par drośdzika. Doskonałe warunki do gniazdowania mają tu drobne ptaki związane z terenami podmokłymi: świerszczyk, strumieniówka, brzęczka, trzcinniak, trzcinniczek, łozówka, rokitniczka, podrózniczek i remiz. Występuje też 17 gatunków łuszczaków m.in. krzyżodziób świerkowy, dziwonia, ortolon, potrzos, potrzeszcz. Z pięciu gatunków gadów warto wymienić żmiję zygzakowatą (Vipera berus), zaskrońca (Natrix natrix) i padalca (Anguis fragilis). Na miejscach nasłonecznionych często daje się zauważyć jaszczurkę zwinkę (Lacerta agilis). Wśród 12 gatunków płazów występuje 9 gatunków żab, które znajdują tu dobre warunki dzięki dużej ilości zbiorników wodnych i bagien. Należą do nich m.in. kumak nizinny, grzebiuszka ziemna, ropuchy, rzekotka drzewna i inne. Bezkręgowce: Szczególnie interesujący jest świat owadów Wigierskiego Parku Narodowego. Sprzyjające warunki do bytowania znajdują tu grupy owadów związane ze środowiskiem wodnym (ważki, chruściki, chrząszcze wodne itp.) Występuje tu też wiele motyli wśród nich: pokłonnik osinowiec, pokłonnik kamilla, skalnik arktyczny, mieniak tęczowiec, perłowce, ogończyki. Spotkać też można trzmiela tajgowego oraz badrzo rzadką osę Dolicharespula adulterina, muchówkę Sphecomyia vittata oraz liczną grupę biegaczowatych. Spośród ok. 2000 gatunków bezkręgowców występujących na terenie Parku, 41 to gatunki chronione.