PRZYRODA -> Obszary Chronione Natura 2000 -> Specjalne Obszary Ochrony (SOO)

SOO - Dolina Biebrzy

Obszar obejmuje dolinę Biebrzy od jej źródeł do połącznia z rzeką Narew oraz dodatkowo Basen Wizny. Chroni największy w środkowej Europie kompleks mokradeł.




Obuwik pospolity - biebrzańska populacja

tego gatunku storczyka jest największą w Polsce

 

 

 

 

 

NAZWA SOO: DOLINA BIEBRZY
KOD OBSZARU: PLC200001
POWIERZCHNIA: 124104,6 ha


 

 

 

 

 

 

 

 

 

OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA OBSZARU

OPIS OBSZARU

Dolina Biebrzy to szerokie, płaskie obniżenie terenu wypełnionetorfem, położone od kilkunastu do kilkudziesięciu metrów poniżej sąsiadującychwysoczyzn: Grodzieńskiej, Sokólskiej, Goniądzkiej, Wysokomazowieckiej i Kolneńskiej.Od północy i północnego wschodu wchodzą w dolinę sandry: Augustowski, Rajgrodzki iEłcki. Dolina dzieli się na 3 baseny: północny - od źródeł Biebrzy do Sztabina,środkowy - od Sztabina do Osowca i południowy - od Osowca do miejsca połączeniaBiebrzy i Narwi. Baseny rozdzielone są przewężeniami doliny o szerokości ok. 1 km.Obszar obejmuje także Basen Wizny.
Dominującymi siedliskami w obszarze są siedliska mokradłowe: zalewane wodami rzecznymilub podtapiane wodami podziemnymi torfowiska niskie ze zbiorowiskami turzycowymi iturzycowo-mszystymi, corocznie zalewane wodami rzecznymi mułowiska i torfowiskaporośnięte szuwarami właściwymi, bagienne olsy, okresowo zalewane przyrzeczne równinymadowe oraz odwodnione i zagospodarowane torfowiska ze zbiorowiskami łąkowymi.

Klasy siedlisk

% pokrycia

bagna

26,00 %

grunty orne

12,00 %

lasy iglaste

11,00 %

lasy liściaste

14,00 %

lasy mieszane

1,00 %

łąki i pastwiska

27,00 %

tereny luźno zabudowane

1,00 %

tereny rolnicze z dużym udziałem elementów naturalnych

2,00 %

torfowiska

1,00 %

wrzosowiska, zarośla

3,00 %

złożone systemy upraw i działek

2,00 %

Suma pokrycia siedlisk

100,00 %

 

WARTOŚĆ PRZYRODNICZA I ZNACZENIE

Ostoja ptasia o randze europejskiej E 25. Obszar wpisany na listęobszarów Konwencji Ramsar. Występuje co najmniej 36 gatunków ptaków z Załącznika IDyrektywy Ptasiej, 23 gatunki z Polskiej Czerwonej Księgi (PCK). Gniazduje ok. 170gatunków ptaków. Jest to niezwykle ważna ostoja wielu gatunków ptaków, szczególniewodno-błotnych i drapieżnych, które osiągają tu rekordowe liczebności. W okresielęgowym obszar zasiedla powyżej 15% (!) populacji krajowej (C3, C6) następującychgatunków ptaków: czapla biała (PCK), dubelt (PCK), kulik wielki (PCK), orlikgrubodzioby (PCK), orzełek włochaty (PCK), podróżniczek (PCK), sowa błotna (PCK) iwodniczka (PCK). Obszar zasiedla powyżej 2% lęgowej populacji krajowej (C3, C6)następujących gatunków: gęgawa, bąk (PCK), błotniak łąkowy, błotniak stawowy,błotniak zbożowy (PCK), gadożer (PCK) (nieregularnie), bocian czarny, cietrzew (PCK),dzięcioł białogrzbiety (PCK), kropiatka, krwawodziób, łabędź krzykliwy, orlikkrzykliwy (PCK), puchacz (PCK), żuraw, wodnik, zielonka i rycyk. Obszar zasiedla conajmniej 1% populacji krajowej następujących gatunków ptaków: batalion (PCK), bączek(PCK), bocian biały, derkacz, rybitwa czarna, trzmielojad i biegus zmienny (schinzii,PCK). W stosunkowo wysokich ilościach (C7) występują:), kania czarna (PCK), rybitwabiałoczelna (PCK), rybitwa białowąsa (PCK). W okresie wędrówek występuje co najmniej1% populacji szlaku wędrówkowego (C3) bataliona. Zimą występuje ponad 50 bielików, costanowi ponad 2% populacji szlaku wędrówkowego gatunku. Niestety, brak jest danych optakach z okresu pozalęgowego. Torfowiska doliny Biebrzy są największym, prawie niezmienionym kompleksem torfowisk dolinowych w Europie Środkowej i Zachodniej. Występujątu liczne meandry i starorzecza w różnym stadium zarastania roślinnością. Rezultatemnaturalnego charakteru rzeki są rozległe, coroczne zalewy. Długo utrzymujące sięrozlewiska, jak też zasilanie wodami podziemnymi sprawia, że duże obszary torfowiskobjęte są czynnym procesem torfotwórczym. Z powodu silnego uwilgotnienia, a tym samymtrudnego dostępu, były one przez stulecia użytkowane w sposób bardzo ekstensywny.Dolina Biebrzy charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem siedlisk. Spośród 15 typówsiedlisk z Załącznika I Dyrektywy Siedliskowej, występujących w ostoi, największyudział powierzchniowy posiadają szczególnie cenne torfowiska przejściowe itrzęsawiska (Caricion lasiocarpae, Caricetum appropinquatae), zajmując ponad 6000 ha,zmiennowilgotne łąki trzęślicowe Molinietum caerulae - ok. 3000 ha oraz bory i lasybagienne - ponad 1700 ha. Najbardziej naturalnymi zbiorowiskami roślinnymi doliny Biebrzysą zbiorowiska leśne: bory bagienne, bór bagienny mechowiskowy, olsy, a także mszary iniektóre zbiorowiska szuwarowe. Naturalność doliny wyraża się też w dobrzewykształconej (zwłaszcza w Basenie Południowym) poprzecznej i podłużnej strefowościekologicznej. Występuje tu 6 gatunków roślin z załącznika II Dyrektywy Siedliskowej,m. in. największa w Polsce populacja obuwika pospolitego. W dolinie Biebrzy występujepięć gatunków ssaków z Załącznika II Dyrektywy Siedliskowej, w tym jeden z rzadkichi szczególnie zagrożonych w Polsce gatunków nietoperzy - nocek łydkowłosy Myotisdasycneme. Kolonia zimowa tego gatunku w Twierdzy Osowiec jest aktualnie największą wkraju. Dolina Biebrzy jest również bardzo ważną w skali kraju ostoją bobra i wydry.Sama rzeka ma bogatą ichtiofaunę z różanką i minogiem ukraińskim włącznie.Nałeży ponadto podkreślić obecność bogatej populacji zagrożonego gatunku motyla -przeplatki maturna. Jest to jeden z najważniejszych obszarów dla ochrony tego gatunku wPolsce. Łącznie odnotowano tu obecność 21 gatunków z załącznika II DyrektywySiedliskowej.

 

STATUS OCHRONY

Obszar w granicach Biebrzańskiego Parku Narodowego (59 223 ha; 1993r.)wraz z otuliną, w otulinie rezerwat przyrody Szelągówka (62 ha; 1995). Ostoja RAMSARBiebrzański Park Narodowy (59 223 ha; 1995).


STRUKTURA WŁASNOŚCI

Własność: Skarb Państwa, prywatna, wspólnot wiejskich, komunalna,spółdzielcza. Grunty Skarbu Państwa pozostają z zarządzie Biebrzańskiego PN,Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych, Agencji Nieruchomości Rolnych, OkręgowegoZarządu Gospodarki Wodnej, Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych,Okręgowej Dyrekcji Dróg Publicznych, Polskich Kolei Państwowych, Resortu ObronyNarodowej.


ZAGROŻENIA

Głównym zagrożeniem dla walorów przyrodniczych Doliny Biebrzy jestodwodnienie tego terenu, trwające od początku XIX w. i kontynuowane przez prawie caływiek XX. Skutkiem odwodnienia jest obniżenie poziomu wód gruntowych, prowadzące doprzesuszenia torfowisk i ich mineralizacji, co powoduje ustępowanie roślinności typowobagiennej i wkraczanie gatunków i zbiorowisk charakterystycznych dla siedlisk bardziejsuchych. Skutkiem odwodnienia są także rozległe i długotrwałe pożary, niszczące nietylko roślinność, ale i złoża torfowe. Obecne bogactwo przyrodnicze Doliny zostałoukształtowane w wyniku jej długotrwałego użytkowania rolniczego, przede wszystkimkośnego użytkowania łąk oraz wypasu. Postępujące odchodzenie miejscowej ludności odtego typu gospodarki rolnej, związane wręcz z wyludnianiem się okolicy, jest przyczynąekspansji zakrzaczeń i roślinności drzewiastej, zastępującej siedliska otwarte. Wcelu zahamowania sukcesji stosuje się w Dolinie m. in. ochronę czynną, polegającągłownie na wykaszaniu zarastających torfowisk. Brak uregulowania gospodarkiwodno-ściekowej w Dolinie, prowadzi do eutrofizacji wód podziemnych i powierzchniowych.Obszarowi poważnie zagraża planowana rozbudowa drogi krajowej nr 8, przecinającejobszar w okolicy Sztabina i włączenie jej do paneuropejskiego korytarza drogowego"Via Baltica" oraz planowane skierowanie na tę drogę ruchu międzynarodowego.Inne zagrożenia to kłusownictwo w otulinie Biebrzańskiego Parku Narodowego, osuszanielub likwidacja małych zbiorników wodnych, rabunkowe pozyskiwanie surowców zielarskich wotulinie oraz na gruntach prywatnych, eksploatacja torfu w otulinie.

 

Wpływy i działalność człowieka na terenie obszaru

kod

Nazwa

intensywność

wpływ

102

koszenie / ścinanie

A

+

120

Nawożenie /nawozy sztuczne/

C

-

140

Wypas

C

+

141

zarzucenie pasterstwa

C

-

160

Gospodarka leśna - ogólnie

C

0

180

Wypalanie

B

-

220

Wędkarstwo

C

0

230

Polowanie

B

0

240

Pozyskiwanie / Usuwanie zwierząt, ogólnie

C

-

243

chwytanie, trucie, kłusownictwo

B

-

310

Wydobywanie torfu

C

-

420

Odpady, ścieki

B

-

421

pozbywanie się odpadów z gospodarstw domowych

C

-

501

ścieżki, szlaki piesze, szlaki rowerowe

C

0

511

linie elektryczne

C

0

600

Infrastruktura sportowa i rekreacyjna

C

0

620

Sporty i różne formy czynnego wypoczynku, uprawiane w plenerze

C

0

701

zanieczyszczenia wód

B

-

810

Odwadnianie

A

-

920

Wyschnięcie

B

-

941

powódź

B

+

948

pożar (naturalny)

B

+

952

eutrofizacja

A

-

967

antagonizm ze zwierzętami domowymi

C

-


Oznaczenia:
A: silny wpływ
B: średni wpływ
C: niewielki wpływ
+ dodatni wpływ

0 wpływ neutralny
- wpływ negatywny

 

INFORMACJE PRZYRODNICZE DOLINY BIEBRZY:

SIEDLISKA ORAZ GATUNKI FLORY I FAUNY WYMIENIONE W ZAŁĄCZNIKU IIDYREKTYWY RADY WYSTĘPUJĄCE W DOLINIE BIEBRZY:

Oznaczenia:

Pokrycie - oznaczenie jaki % powierzchni Obszaru jest pokryty przez danesiedlisko
Reprezentacja- na ile typowo wykształcone jest dane siedlisko; A: doskonała, B:dobra, C: znacząca lecz o wyraźnych odkształceniach od typu
Obszar względny - %-owy udział siedliska w całkowitej powierzchni tego typusiedliska w Polsce; A: > 15 -100 %, B: > 2 -15 %, C: > 0 -2 %
Stan zachowania - stan zachowania struktury i funkcji siedliska oraz możliwościjego regeneracji w przypadku zniekształcenia; A: doskonałe zachowanie, B: dobrezachowanie, C: zachowanie w średnim lub zubożałym stanie
Ocena ogólna - wypadkowa ww. kryteriów; A: znakomita, B: dobra, C: znacząca

 

SIEDLISKA

Lp

Kod

Nazwa siedliska

Znaczenie obszaru dla siedliska

Pokrycie [%]

Reprezentacja

Obszar względny

Stan zachowania

Ocena ogólna

1

7140

torfowiska przejściowe i trzęsawiska

5.93%

A

B

A

A

2

6410

zmiennowilgotne łąki trzęślicowe

2.77%

B

B

B

B

3

7230

torfowiska alkaliczne

2.5%

A

B

A

A

4

91D0

bory i lasy bagienne

1.62%

A

C

A

A

5

9170

grąd środkowoeuropejski

1.25%

A

C

A

A

6

6510

niżowe i górskie łąki użytkowane ekstensywnie

0.54%

B

C

B

B

7

6120

suche, śródlądowe murawy napiaskowe (Koelerion glaucae)

0.36%

C

C

A

C

8

3160

naturalne, dystroficzne zbiorniki wodne

0.2%

B

C

A

B

9

3150

starorzecza i inne naturalne, eutroficzne zbiorniki wodne

0.15%

A

C

A

A

10

7110

torfowiska wysokie z roślinnością torfotwórczą (żywe)

0.11%

A

C

A

A

11

91F0

łęgowe lasy dębowo-wiązowo-jesionowe

0.08%

D

     

12

6430

górskie i niżowe ziołorośla nadrzeczne i okrajkowe

0.04%

A

C

A

A

13

3270

zalewane muliste brzegi rzek

0%

A

C

A

A

14

4030

suche wrzosowiska

0%

D

     

15

6230

górskie i niżowe murawy bliźniczkowe (dotyczy płatów stosunkowo bogatych florystycznie)

0%

A

C

B

C


Oznaczenia:


Liczebność - wielkość populacji gatunku i jej udział w całkowitej populacjikrajowej; A: 15-100%, B: 2-15%, C: 0-2%, D: nieistotna
Stan zachowania - stopień zachowania cech siedliska ważnych dla gatunku imożliwości ich regeneracji w przypadku zniekształcenia; A: doskonałe zachowanie, B:dobre zachowanie, C: przeciętny lub zubożały stopień zachowania
Izolacja - stopień izolacji populacji występującej na danym obszarze w stosunkudo naturalnego zasięgu tego gatunku;

A: populacja prawie izolowana, B: nie izolowana, ale na peryferiach zasięgu gatunku,C: nie izolowana, w obrębie rozległego obszaru występowania gatunku Ocena ogólna- wypadkowa ww. kryteriów; A: znakomita, B: dobra, C: znacząca

ROŚLINY

Lp

Kod

Nazwa gatunku

Znaczenie obszaru dla gatunku

Liczebność

Stan zachowania

Izolacja

Ocena ogólna

1

1437

leniec bezpodkwiatkowy

D

     

2

1903

lipiennik Loesela

C

A

C

C

3

1902

obuwik pospolity

A

A

C

A

4

1477

sasanka otwarta

D

     

5

1393

sierpowiec błyszczący

D

     

6

1528

skalnica torfowiskowa

C

A

C

B

BEZKRĘGOWCE

Lp

Kod

Nazwa gatunku

Znaczenie obszaru dla gatunku

Liczebność

Stan zachowania

Izolacja

Ocena ogólna

1

4038

czerwończyk fioletek

B

B

C

B

2

1060

czerwończyk nieparek

C

B

C

B

3

1052

przeplatka maturna

A

B

A

B

RYBY

Lp

Kod

Nazwa gatunku

Znaczenie obszaru dla gatunku

Liczebność

Stan zachowania

Izolacja

Ocena ogólna

1

1130

boleń

C

B

C

B

2

1149

koza

C

A

C

B

3

2484

minóg ukraiński

C

B

B

B

4

1145

piskorz

C

B

C

B

5

1134

różanka

C

B

C

B

PŁAZY I GADY

Lp

Kod

Nazwa gatunku

Znaczenie obszaru dla gatunku

Liczebność

Stan zachowania

Izolacja

Ocena ogólna

1

1188

kumak nizinny

C

A

C

A

2

1166

traszka grzebieniasta

C

A

C

A

SSAKI

Lp

Kod

Nazwa gatunku

Znaczenie obszaru dla gatunku

Liczebność

Stan zachowania

Izolacja

Ocena ogólna

1

1337

bóbr europejski

B

A

C

A

2

1308

mopek

C

B

C

B

3

1318

nocek łydkowłosy

B

B

C

B

4

1352

wilk

C

B

C

B

5

1355

wydra

C

A

C

A

Materiały pochodzą ze stron internetowych Miniesterstwa OchronyŚrodowiska oraz PodlaskiegoUrzędu Wojewódzkiegow Białymstoku.




Zielone Wrota 2006-2019 © Stowarzyszenie na Rzecz Ekorozwoju "AGRO-GROUP"